स्वतःला शोधताना

बुधवार, ४ नोव्हेंबर, २०२६

मॉर्निंग मंत्र

तुमच्या बाबतीत सुद्धा असं होतं का?

कुठलाही निर्णय घेताना आपण जर कोणी आपल्याला सल्ला विचारला तर अतिशय छान पद्धतीने विचार करून त्याला सल्ला देतो.

आणि त्या उलट स्वतःच्या बाबतीत जर एखादा निर्णय घ्यायचा असेल तर मात्र कुठे ना कुठेतरी आपण कोणावर तरी अवलंबून राहतो. इथे आपला स्वतःवर सहजासहजी विश्वास बसत नाही. कुणीतरी आपल्याला पटवून द्यावं लागतं की आपण एखादी गोष्ट करण्यासाठी पुरेसे आहोत.

असं का होत असेल?

कारण आपल्याला वाटतं की आपल्याकडून निर्णय घेण्यात जर चूक झाली तर

👉ती चूक नसून फार काहीतरी मोठा अपराध असेल.

👉लोक आपल्याला नावं ठेवतील.

👉 आणि मग नकळतच आपण स्वतःबद्दल विश्वास दाखवू लागतो.

अशा वेळेस काय करायचं?

🧡प्रयत्नपूर्वक स्वतःवर विश्वास ठेवायला शिकावे.

🧡मार्गदर्शन करायला, प्रोत्साहन द्यायला किंवा कोणता निर्णय घ्यावा हे सांगायला प्रत्येक वेळी कोणीतरी जवळ असेलच असे नाही.

कधीतरी तुम्हाला स्वतःच्या विचारांवर आणि निर्णयक्षमतेवर विश्वास ठेवायला शिकावे लागते.

🧡 न डगमगता निर्णय घ्या.

🧡निकालातून शिका.

🧡चुका झाल्या तरी त्या चुका सुधारा. पुन्हा प्रयत्न करा.

🧡आपण नेहमी बरोबरच असू, अशी अपेक्षा स्वतःकडून ठेवू नका.

स्वतःवरचा विश्वास कधीच चूक न करण्यातून येत नाही. तो या जाणिवेतून येतो की आपण चुका हाताळू शकतो, त्यातून शिकू शकतो आणि पुढे जात राहू शकतो.

मार्ग शोधण्याच्या आपल्या क्षमतेवर विश्वास ठेवा.

लक्षात घ्या, निर्णय घेतल्यानंतर झालेल्या चुकींमधून शिकणे हे निर्णय न घेण्यापेक्षा कधीही चांगलेच असते. कारण तेव्हा काय करू नये हा अनुभव आपल्या गाठीशी आलेला असतो.

जेव्हा आपण स्वतःवर अविश्वास दाखवतो तेव्हा नकळतच आपण आपल्या आयुष्याची दोरी दुसऱ्यांच्या हातात देत असतो.

सो मंडळी निर्णय घ्या आणि त्या निर्णयाला योग्य किंवा बरोबर सिद्ध करण्यासाठी शक्य तेवढे प्रयत्न करा.

बाकी सगळं दत्तात्रेयार्पणमस्तू!!! शुभं भवतु!!!

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

मंगळवार, ३ नोव्हेंबर, २०२६

मॉर्निंग मंत्रा

💫ठरवलेले काम सोपे करा

बऱ्याचदा काय करायला हवे हे माहीत असणे पुरेसे नसते.

व्यायाम करावा, अभ्यास करावा, वाचन करावे, एखादे कौशल्य शिकावे, लवकर झोपावे किंवा फोनचा वापर कमी करावा, हे तुम्हाला माहीतच असते.

आणि तरीही माहीत असणे म्हणजे प्रत्यक्ष करणे असे नसते.

हे अंतर कमी करण्यासाठी मानसशास्त्रात एक सोपी पद्धत आहे: "इम्प्लिमेंटेशन इंटेन्शन्स (कृतीचा आधीच ठरवलेला आराखडा)."

यामध्ये अस्पष्ट इच्छा ठेवण्याऐवजी आपण आधीच ठरवतो:

जेव्हा विशिष्ट प्रसंग घडेल, तेव्हा मी विशिष्ट कृती करीन.

आणि हे जास्त प्रभावी ठरते, कारण प्रसंग आल्यावर तुम्हाला पुन्हा निर्णय घ्यावा लागत नाही.

उदाहरण द्यायचं झालं तर,

✓व्यायाम करायचा आहे?

कामावरून आल्यावर → २० मिनिटे चालणे.

✓जास्त वाचायचे आहे?

जेवणानंतर → १० पाने वाचणे.

✓अभ्यास करायचा आहे?

नाश्त्यानंतर → ३० मिनिटे अभ्यास.

✓फोन जास्त वापरला जातो?

स्क्रोलिंग सुरू होताच → फोन बाजूला ठेवणे.

महत्त्वाचे म्हणजे, एक नेमका प्रसंग आणि एक नेमकी कृती यांची जोडी लावणे.

इथे तो प्रसंग घडला की काय करायचे हे तुम्हाला आधीच माहीत असते.

त्यामुळे पुन्हा विचार करण्यात वेळ घालवला जात नाही.

सो प्रसंग नेमका ठरवा.

कृती इतकी छोटी ठेवा की ती प्रत्यक्षात करता येईल.

आणि मग ती नियमितपणे पुन्हा करा.

आधी घेतलेले छोटे निर्णय चांगल्या सवयी पाळणे खूप सोपे करू शकतात.

लक्षात घ्या फक्त काय करायचे ते ठरवू नका. केव्हा आणि कसे करायचे तेही ठरवा.

तुम्हाला ह्या टिप्स कशा वाटल्या कमेंटमध्ये नक्की सांगा.

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

सोमवार, १९ ऑक्टोबर, २०२६

मी नाही म्हणाले तर? भाग 7

अनघा सुशिक्षित आणि आजच्या युगाची स्त्री.

पण असं असूनही अनघाला लहानपणापासून इतरांची मर्जी राखायची सवय लागली होती. लग्न आधीची ही सवय लग्नानंतरही कायम राहिली. कारण व्हायचं काय इतरांची मन राखत असल्यामुळे कुठे ना कुठेतरी तिचं कौतुक व्हायचं, तिचं उदाहरण इतरांना सांगितलं जायचं. आणि मग अनघाच्या अंगावर नकळत मुठभर मास चढायचं.

पण इतरांची इच्छा पूर्ण करताना तिचा जीव मेटाकुटीला यायचा. अशावेळी ती स्वतःला नंतर केल्या जाणाऱ्या कौतुकापोटी रेटत राहायची.

तिला सतत वाटायचं की आपल्यामुळे आजूबाजूच्या कोणाचेही मन दुखावले जाऊ नये. शेजारी पाजारी, सासर-माहेर, मित्र-मंडळी... प्रत्येकाला काय वाटेल, याचा विचार करून ती नेहमी स्वतःचे निर्णय घेत असे.

कुठेतरी बाहेर जायचे असेल, पण मैत्रिणींनी नकार दिला तर ती स्वतःचा प्लॅन रद्द करायची. कोणाला तिचे एखादे वागणे खटकले तर ती रात्री झोपेतही त्याचाच विचार करत राहायची. तिला नेहमी वाटायचे, ' आजूबाजूला सगळेजण मला साधी आणि समजूतदार म्हणत आहेत. आणि मला आयुष्यभर माझी तीच इमेज राखायची आहे. जर मी असं केलं नाही तर माझ्या अस्तित्वाला काहीच अर्थ उरणार नाही.’

हळूहळू तिच्या या स्वभावाचा फायदा घेत लोकांनी तिला एका चौकटीत बसवून टाकले होते.

पण आता त्या चौकटीत अनघाचा श्वास गुदमरू लागला होता. कारण तिथे तिला स्वतःचे मत स्पष्टपणे मांडायची परवानगी नव्हती. आता ती लोकांच्या तालावर नाचणारी एक बाहुली झाली होती.

एक दिवस, तिच्या एका खूप जवळच्या व्यक्तीने तिच्या एका लहानशा निर्णयावर जाहीरपणे नाखुशी दाखवली आणि तिला टोमणा मारला, "तू आता खूप बदललीस, तुझा हा स्वार्थीपणा मला अजिबात आवडला नाही."

त्या एका वाक्याने अनघाला प्रचंड धक्का बसला. ती आयुष्यभर लोकांच्या पसंतीसाठी झटली होती, आणि आज एका क्षणात ते लोक नाराज झाले! तिला सुरुवातीला खूप अपराधी वाटले. तिने विचार केला, 'मी खरंच वाईट वागले का?'

पण त्या रात्री, आरशासमोर उभी राहून तिने स्वतःकडे पाहिले. तिला जाणवले की गेल्या वीस वर्षांत तिने स्वतःसाठी कधी एक श्वासही घेतला नव्हता. तिने लोकांची मंजुरी मिळवली खरी, पण त्या बदल्यात तिने स्वतःची शांतता, तिची स्वप्ने आणि तिचे मन पूर्णपणे गमावून टाकले होते.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी अनघाने एक मोठा निर्णय घेतला. तिने स्वतःला विचारले, 'जर मी लोकांच्या मर्जीप्रमाणे वागणे आजच थांबवले, तर काय होईल?'

सुरुवातीला तिला त्रास झाला. पण तिने लोकांच्या नाके मुरडण्याकडे, तिच्यावर होणाऱ्या टीकेकडे दुर्लक्ष करायला सुरुवात केली. जेव्हा कोणी तिला मनाविरुद्ध काही करायला सांगायचे, तेव्हा ती शांतपणे 'नाही' म्हणायला शिकली. तिने स्पष्टीकरण देणं सोडून दिलं.

अर्थातच, यामुळे सुरुवातीला अनेक जण तिच्यावर रुसले, रागवले. पण अनघा आता घाबरली नाही.

हळूहळू त्या टीकेच्या आणि रोषाच्या गोंधळातून तिला एक गोष्ट स्पष्ट जाणवू लागली— तिच्या मनाची शांतता ही कोणाच्याही कौतुकापेक्षा किंवा मंजुरीपेक्षा कैक पटीने जास्त मोलाची आहे!

या गोष्टीवरून आपण काय शिकतो?

लोकांच्या आवडीनिवडींपेक्षा तुमच्या मनाची शांतता लाख मोलाची असते!

आपल्याला लहानपणापासून असंच शिकवलं जातं की, सगळे आपल्याला 'चांगलं' म्हणायला हवेत.

कळत नकळत लोकांचं मत आपल्यासाठी सर्वात महत्त्वाचं होत जातं. सर्वांना खूश ठेवणं, कोणाला राग येऊ न देणं यातच आपण आयुष्य घालवतो. आतमध्ये खूप रडावंसं वाटत असतानाही चेहऱ्यावर खोटं हसू आणतो. आतून स्पष्ट 'नाही' म्हणायचं असतं, तरी तोंडातून सहज 'हो' म्हणून मोकळे होतो.

पण खरं काय आहे माहीत आहे का? तुमच्या मनाची शांतता ही लोकांच्या टाळ्यांपेक्षा आणि कौतुकापेक्षा कैक पटीने जास्त महत्त्वाची आहे.

इतरांना खूश करण्याच्या या नादात आपण स्वतःशीच प्रतारणा करतो. आपण जणू दुसऱ्यांच्या नाटकातील असे कलाकार बनतो, ज्यांचे डॉयलॉग आपण कधी लिहिलेलेच नसतात. या सगळ्या दगदगीत आपला स्वतःचा मूळ आवाज कुठे तरी हरवून जातो, श्वास गुदमरल्यासारखा होतो आणि आयुष्य रिकामं वाटू लागतं.

जे लोक तुमची ऊर्जा सतत शोषून घेतात, त्यांना खूश करून शेवटी काय हातात पडतं? कोणतंही बक्षीस नाही, तर स्वतःलाच दिलेली ती एक शिक्षा असते!

मनाची शांतता टिकवण्यासाठी कोणाच्या टाळ्यांची किंवा शाबासकीची गरज नसते. ही शांतता जरी आतली असली, तरी ती खूप मजबूत असते. ती रात्री तुम्हाला डोळे मिटून शांत झोप देते, आरशात स्वतःच्या डोळ्यात हसून पाहण्याची ताकद देते. हे स्वातंत्र्य कोणतीही लोकांची वाहवा तुम्हाला कधीच देऊ शकत नाही.

त्यामुळे, काही लोकांना तुमच्याबद्दल गैरसमज होणार असेल तर होऊ द्या, चार चौघांना टीका करू द्या. प्रत्येकाला पटवून देत बसण्याची गरज नाही. जर कोणाची पसंती मिळवण्यासाठी तुम्हाला स्वतःलाच गमवावं लागत असेल, तर त्या पसंतीला काहीच अर्थ नाही.

लोकांच्या कौतुकासाठी तुमचा जन्म झालेला नाही—तुम्ही मोकळा श्वास घेण्यासाठी जन्म घेतला आहात. त्यामुळे लोकांच्या कौतुकाच्या नजरा नाही मिळाल्या तरी चालतील, पण तुमच्या मनाची शांतता कधीही गमावू नका.

थोडंसं स्वतःशी बोलूया ...

Self Reflection Questions…

१. "आजपर्यंतच्या आयुष्यात लोकांकडून 'साधी आणि समजूतदार' असण्याचे प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी तुम्ही स्वतःच्या कोणत्या इच्छांचा आणि आनंदाचा बळी दिला आहे?"

२. "जेव्हा तुम्ही पहिल्यांदा कोणाला 'नाही' म्हणाल, तेव्हा लोकांच्या रोषापेक्षा स्वतःला मिळणाऱ्या मोकळ्या श्वासाची किंमत तुम्हाला मोठी वाटेल का?"

३. "तुमच्या मनाची शांतता गमावून मिळवलेल्या त्या 'कौतुकाला' आज आरशासमोर उभे राहून तुम्ही किती गुण द्याल?"

जाता जाता :

स्वतःच्या सुखाचा ताबा दुसऱ्यांच्या हातात देणं आजच थांबवा. कारण तुमची शांतता ही कोणत्याही कौतुकापेक्षा कैक पटीने अधिक मौल्यवान आहे!

तुम्हाला ही लेखमालिका उपयोगी ठरत असेल तर ती इतरांपर्यंत सुद्धा पोहोचवा. व्हाट्सअप चैनल ची लिंक शेअर करून इतरांना स्वतःमध्ये योग्य बदल घडवून आणण्यासाठी प्रोत्साहन द्या.

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

मंगळवार, १३ ऑक्टोबर, २०२६

योग्य जागा

सेशनच्या डायरीतून,

फोनची मेसेज टोन वाजली आणि मी घड्याळाकडे पाहिलं.

आजचा क्लायंट — समीर, वय चौतीस, एका मोठ्या आयटी कंपनीत सिनिअर डेव्हलपर.

अपॉइंटमेंट घेताना "भेटण्याचं कारण" त्याने फक्त एक ओळ लिहिली होती: "मला वाटतं, मीच कमी पडतोय."

सेशन सुरू होताच तो समोर स्क्रीनवर दिसला.

शर्ट इस्त्रीचा कडक, पण खांदे झुकलेले.

खुर्चीवर बसताच म्हणाला, "मॅडम, सरळ सांगा, माझ्यात काय कमी आहे? सहा वर्षं जीव तोडून काम केलं. तरी प्रत्येक वेळी प्रमोशन दुसऱ्यालाच मिळतं."

पहिल्या पाच मिनिटांतच मला एक गोष्ट जाणवली. तो माझ्याकडे उत्तर मागत नव्हता. तर स्वतःला दोषी ठरवून एकदाचं मोकळं व्हायचं होतं त्याला.

“ तुझ्या पूर्ण दिवसाची सुरुवात ते शेवट कसा होतो ते सांग," मी म्हटलं.

तो सांगू लागला. रात्री अकरापर्यंत थांबून तो सगळी सिस्टिम सांभाळतो. गेल्या वर्षी एक प्रोजेक्ट त्याने वाचवला, पण क्लायंटसमोरच्या सादरीकरणात श्रेय घेतलं त्याच्या मॅनेजरने.

मीटिंगमध्ये त्याने एखादी कल्पना मांडली तर कोणी ऐकत नाही; तीच कल्पना पंधरा मिनिटांनी दुसरं कोणी बोललं की सगळे "व्वा!" म्हणतात.

परवा मॅनेजर हसत म्हणाला, "समीर, तू टेक्निकली उत्तम आहेस रे, पण तू 'टीम प्लेअर' नाहीस."

"तेव्हा तुला काय वाटलं?"

"मला वाटलं की... बहुतेक तो बरोबरच आहे."

तो खिन्नपणे हसला. "आजकाल रात्री झोप लागत नाही. आरशात पाहिलं की वाटतं, मी कुठल्याच कामाचा नाही."

मी त्याचा एक शब्द मनात नोंदवला: "बहुतेक." आत्मविश्वास कसा कमी होत जातो ते त्या एका शब्दात होतं.

रोज एकच आरसा समोर धरला की माणूस तेच प्रतिबिंब खरं मानायला लागतो. आरसा खराब असू शकतो, हा विचारच तो विसरून गेला होता.

माझ्या खिडकीत दोन कुंड्या होत्या.

एकीत मनी प्लांट, हिरवागार, पसरलेला. दुसरीत गुलाब, पानं पिवळी, एकही कळी नाही.

"समीर, त्या दोन कुंड्यांकडे बघ. काय दिसतं?"

तो गोंधळला. "मनी प्लांट मस्त आहे. पण गुलाब... जवळपास गेलेलाच दिसतोय."

"असंच मलाही वाटत होतं," मी म्हणाले. "दोन वर्षं मी त्याला खत दिलं, रोज पाणी दिलं, त्याच्याशी बोलले सुद्धा. काही उपयोग नाही. शेवटी मला वाटलं, गुलाबाला वाचवणं माझ्या हातात नाही."

त्यानंतर मी फोन काढला आणि त्याला एक फोटो दाखवला: गच्चीवर उन्हात डोलणारा, लालभडक कळ्यांनी लगडलेला गुलाब.

"हा तोच आहे. एका रविवारी चिडून मी त्याला खिडकीतून उचलून गच्चीत ठेवलं. आठ दिवसांत पालवी फुटली. आज तो गच्चीतच असतो. ही खिडकीतली कुंडी मी मुद्दाम ठेवलीय, तुझ्यासारख्यांना दाखवायला."

तो फोटोकडे बघतच राहिला. "म्हणजे गुलाबात दोष नव्हता..."

"अहं गुलाब कमजोर नव्हता. त्याची जागा चुकीची होती."

खोलीत काही क्षण शांतता पसरली.

मग मी त्याला समजेल अशा भाषेत सांगितलं. प्रत्येक माणसात वाढण्याची, फुलण्याची एक नैसर्गिक ओढ असते, पण त्यासाठी योग्य वातावरण लागतं.

माणसाला फुलायला तीन गोष्टी हव्या असतात:

✓स्वतःचे निर्णय घेण्याचं स्वातंत्र्य,

✓आपण सक्षम आहोत ही जाणीव आणि ✓कुठेतरी आपण 'आपले' आहोत ही भावना.

जिथे या तिन्हीचा अभाव असतो, तिथे कितीही हुशार माणूस असला तरी कोमेजतोच.

"पण मॅडम," तो म्हणाला, "हे सगळं सोपं वाटतं. कदाचित मॅनेजर बरोबर असेल तर?"

हा प्रश्न मला आवडला. कारण हाच प्रामाणिक प्रश्न होता.

"म्हणूनच आपण पुरावे गोळा करू," मी म्हटलं. "भावनेवर नाही, पुराव्यांवर निर्णय घ्यायचा. मी तुला तीन प्रश्न देते. पुढच्या आठवड्यापर्यंत त्यांची उत्तरं लिही.

१. मी कुठे असताना वेळ कसा गेला कळत नाही?

२. माझं म्हणणं कुठे न मागताच ऐकलं जातं? ३. कुठल्या कामानंतर मी थकतो, पण रिकामा झाल्यासारखा वाटत नाही?"

पुढच्या आठवड्यात समीरने तिन्ही प्रश्नांची उत्तरं लिहून पाठवली.

पहिल्या पानावर एक जुनी आठवण होती. कॉलेजमध्ये असताना त्याने एका ग्रामीण शाळेसाठी मोफत ॲप बनवलं होतं, मुलांच्या आरोग्याच्या नोंदींसाठी.

मुख्याध्यापिका फोनवर रडल्या होत्या, "तुझ्यामुळे आमच्या मुलांचा ताप वेळेवर पकडला गेला." हे सांगताना त्याचे डोळे चमकले.

मी गेल्या महिन्याभरात पहिल्यांदा त्याच्या चेहऱ्यावर उत्साह पाहिला.

"पाहिलंस?" मी म्हटलं. "तू कमी पडत नव्हतास. तू चुकीच्या मोजपट्टीने मोजला जात होतास. तिथे 'टीम प्लेअर' असणं म्हणजे श्रेय सोडून देणं असा अर्थ होता."

आम्ही पुढचे दोन महिने काम केलं. मी त्याला राजीनामा द्यायला सांगितला नाही. राजीनामा हा निर्णय नसतो, ती फक्त एक दिशा असते. आधी आम्ही त्याच्या आत्मसन्मान जागवण्याच्या दिशेने काम केलं. झोपेच्या सवयी ठीक केल्या, 'मी निरुपयोगी आहे' या विचाराला पुराव्यांनिशी आव्हान दिलं.

मग त्याने नेटवर्किंग सुरू केलं, जुने सहकारी भेटले, आपलं काम मांडायला शिकला.

तीन महिन्यानंतर समीरने पुन्हा एकदा समुपदेशनासाठी अपॉइंटमेंट घेतली.

सेशन जॉईन केल्यानंतर बघितलं हातात छोटी कुंडी, आत एक गुलाबाचं रोप.

"नव्या कंपनीकडून पहिला पगार आला," तो हसत म्हणाला. "हेल्थ-टेक स्टार्टअप आहे. ग्रामीण दवाखान्यांसाठी सिस्टिम बनवतोय. पहिल्याच आठवड्यात सीईओने माझी कल्पना ऐकून घेतली आणि म्हणाले, 'हे तुझं आहे, तूच कर.' मॅडम, मी रात्री अजूनही उशिरापर्यंत काम करतो, पण आता झोप शांत लागते."

"हे रोप खिडकीसाठी नाही हं," तो डोळे मिचकावत म्हणाला. "गच्चीसाठी."

त्याचं सेशन संपल्यानंतर मी बराच वेळ खिडकीतल्या त्या पिवळ्या गुलाबाकडे पाहत बसले. मीही एकेकाळी एका चुकीच्या खिडकीत सहा वर्षं कोमेजत राहिले होते, आणि 'दोष माझाच आहे' असं मानत राहिले होते. कधी कधी माणसाला स्वतःवर विश्वास ठेवायला कुणीतरी योग्य रस्ता दाखवावा लागतो.

तात्पर्य -

कधी कधी तुमची किंमत कमी नसते; तुम्ही चुकीच्या जागी असता. योग्य मोजपट्टी आणि योग्य वातावरण मिळालं की तीच माणसं बहरतात.

म्हणून स्वतःला दोष देण्याआधी स्वतःला प्रश्न विचारा:

👉 मी कमी आहे की माझी जागा चुकीची आहे?

🧡आणि जागा बदलण्याआधी पुरावे गोळा करा, घाईत नाही, विचारपूर्वक.

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

सोमवार, १२ ऑक्टोबर, २०२६

मी नाही म्हणाले तर? भाग 6

प्राची , (नाव बदलले आहे)

प्राची माझ्याकडे आली तेव्हा तिच्या मनात स्वतःच्या बाबतीत भरपूर शंका होत्या.

कारण घरातली मोठी सून, मोठी मुलगी, दोन मुलांची आई, कर्तबगार नवऱ्याची बायको, बहिण, वहिनी वगैरे वगैरे नात्यांमध्ये वावरताना कुठेतरी तिचा स्वतः मधला चार्म हरवला आहे असं तिला पहिल्यांदा जाणवलं ते तिच्या विसाव्या एनिवर्सरीला.

देर आये दुरुस्त आये म्हणत प्राचीने कौन्सिलिंग सेशन्स ना आणि थेरपीला सुरुवात केली.

तिचा सगळ्यात मोठा प्रॉब्लेम होता ते म्हणजे इतरांची मने सांभाळणे. कधी कधी ती स्वतःसाठी मर्यादा आखायची सुद्धा. आणि त्याचे काटेकोरपणे पालनही करायची. पण लहानपणापासून मनावर जे संस्कार झाले होते ते मात्र तिला त्या सगळ्यातून अजूनही बाहेर येऊ देत नव्हते.

परिणामी जेव्हा तिच्या शरीरावर तिच्या मनस्थितीचा परिणाम होऊ लागला, तेव्हा तिने स्वतःसाठी ठामपणे पाऊल उचलायला सुरुवात केली.

नेमकं काय? ते तुम्हाला खाली वाचल्यावर समजेलच…

“इतरांचा आनंद ही तुमची जबाबदारी नसते.”

लहानपणापासून आपल्या मनावर ही गोष्ट खूप खोलवर बिंबवलेली असते की इतरांना खुश ठेवणं ही आपली जबाबदारी आहे. किंबहुना हा आपल्या जगण्याचा एक महत्त्वाचा उद्देश आहे. आणि बऱ्याचदा या गोष्टीचा सरळ सरळ संबंध आपल्या अस्तित्वाशी जोडला जातो.

कसा ते माहित आहे?

जर आपण आपल्या आजूबाजूच्या व्यक्तींच्या चेहऱ्यावर हसू आणण्यात आणि ते टिकवून ठेवण्यात यशस्वी झालो तरच आपण महत्त्वाचे असतो.

जर त्या व्यक्ती खुश असतील तर तुम्हाला खुश असण्याचा अधिकार आहे. पण जर कोणत्याही कारणाने त्या व्यक्ती दुःखी असतील तर तुम्ही तुमचा आनंद बाजूला ठेवायला हवा. आणि आधी त्यांच्या आयुष्यातील गोष्टी नीट होण्याची वाट बघायला हवी किंवा त्या गोष्टी नीट करण्यासाठी प्रयत्न करायला हवा.

आपणही या सगळ्या गोष्टी कुठे ना कुठेतरी मान्य केलेल्या असतात पण लक्षात घ्या आपण इतरांचे आयुष्य नीट करण्याचा ठेका घेतलेला नसतो. आपण त्यांचे विचार, त्यांच्या निवडी आणि त्यामुळे त्यांच्या मनावर होणारे परिणाम किंवा त्यांच्या वाट्याला येणारी दुःख यांच्यावर नियंत्रण मिळवू शकत नाही.

त्यामुळे अर्थातच त्यांचा मूड सांभाळणं तुमच्या हातात नसतं. ते तुमचं काम नाही.

आनंद म्हणजे काही गिफ्ट नाही जे छानपैकी सजवून एखाद्याला दिले. ही प्रत्येकाची वैयक्तिक जबाबदारी असते आणि ती ज्याची त्यानेच उचलायची असते.

नात्यांमध्ये बऱ्याचदा एखाद्या स्पेसिफिक व्यक्तीकडून अशा अपेक्षा ठेवल्या जातात. आणि ज्या व्यक्तीला लहानपणापासून इतरांना खुश केलं तरच आपण आयुष्यातील एखाद्या महत्त्वाच्या गोष्टीसाठी पात्र आहोत असं वाटत असतं त्या व्यक्ती आयुष्यभर इतरांना खुश करण्यासाठी स्वतःला त्रास करून घेत असतात.

आपल्या आयुष्यातही अशा काही व्यक्ती असतात ज्यांच्यासाठी आपण कितीही काहीही केलं तरी त्या व्यक्ती कधीच खुश होत नाहीत. त्या कुठल्याही गोष्टीसाठी आपलं कौतुक करत नाहीत आणि कितीही कष्ट घेतले तरी ते त्यांच्यासाठी पुरेसे नसतात.

परिणामी त्या व्यक्तींच्या अशा स्वभावामुळे आपल्याला मात्र वारंवार मनस्तापाला सामोरे जावे लागते. आपण कितीही आनंदाने एखादी गोष्ट पूर्ण केली तरी अशा व्यक्तींमुळे आपल्याला तो आनंद मनापासून उपभोगता येत नाही.

पर्यायाने कित्येकदा आपण चिडचिड करू लागतो, स्वतःला अपराधी समजत असतो आणि आपल्या स्वतःच्या एखाद्या यशाला सुद्धा आपण मनापासून स्वीकारू शकत नाही.

या सगळ्यावर उपाय काय असेल तर आपल्या आजूबाजूच्या व्यक्तींना आपण आनंदी ठेवू शकतो, खुश करू शकतो या भ्रमातून लवकरात लवकर बाहेर पडणे.

तुम्ही तुमचे आई-वडील, तुमचा जोडीदार, मुलं, मित्र-मैत्रिणी किंवा सहकारी यापैकी कोणाच्याही आनंदासाठी जबाबदार नसता हे स्वतःच्या मनावर बिंबवणे खूप जास्त गरजेचे असते.

मग तुम्ही काय करू शकता?

तर

🧡 तुम्ही त्यांच्यावर भरभरून प्रेम करू शकता

💕त्यांना गरज असते तेव्हा तुम्ही त्यांचे सपोर्ट सिस्टीम होऊ शकता किंवा

❣️कधी कधी फक्त त्यांची साथ सुद्धा देऊ शकता

पण त्या व्यतिरिक्त त्यांच्या आनंदाची जबाबदारी मात्र कधीच तुमची असू शकत नाही. त्यांचा आनंद ही सर्वस्वी त्यांची स्वतःची जबाबदारी असते.

तुमच्या आजूबाजूच्या या व्यक्तींना त्यांच्या भावना हाताळणे शिकणे कधी कधी गरजेचे असते. कारण त्यांच्या भावनांची ओझी वाहण्यासाठी तुमचा जन्म नक्कीच झालेला नसतो.

तुम्ही तुमचं आयुष्य घडवण्यासाठी आणि ते भरभरून जगण्यासाठी जन्माला आलेले असतात.

त्यामुळे लक्षात घ्या जेव्हा तुम्ही इतरांना वाचवणे थांबवता, तेव्हा तुम्ही खऱ्या अर्थाने स्वतःला वाचवलेले असते.

कारण कधी कधी काही व्यक्तींना आपण मदत करण्यापेक्षा फक्त वाट दाखवण्याची गरज असते. त्या वाटेवर चालण्याची जबाबदारी ही त्यांची असते आपली नाही. तो निर्णय सर्वस्वी त्यांनी घ्यायचा असतो.

Self-Reflection Question:

१. विचार करण्यासाठी

"गेल्या काही दिवसांत तुम्ही अशा कोणत्या व्यक्तीचा मूड किंवा आनंद सांभाळण्यासाठी स्वतःच्या आनंदाचा बळी दिला आहे, जो शेवटी तुमच्या लक्षात आला?"

२. स्वतःला विचारायचा प्रश्न :

"इतरांना सतत खूश ठेवण्याच्या या ओझ्यामुळे तुम्ही तुमच्या स्वतःच्या कोणत्या आवडीला किंवा स्वप्नाला मागच्या पानावर ढकललं आहे?"

३. पुढच्या पावलासाठी

"आज रात्री स्वतःला फक्त एवढंच विचारा— 'जर मी आज कोणाचेही मन न सांभाळता फक्त माझ्या स्वतःसाठी जगलो/जगले, तर मी काय करेल?”

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

शुक्रवार, ९ ऑक्टोबर, २०२६

मी नाही म्हणाले तर? भाग 5

माझ्याकडे येणाऱ्या अनेक महिलांच्या बाबतीत मी एक गोष्ट नेहमी पाहते. ती म्हणजे एखादी

स्त्री जेव्हा कुटुंबातील प्रत्येकाची काळजी घेण्यासाठी स्वतःच्या सुखाचा, विश्रांतीचा आणि आवडीचा बळी देते, तेव्हा समाज तिला 'गुणी' आणि 'समंजस' मानतो.

पण तीच स्त्री ज्या दिवशी स्वतःसाठी एक तास मागायला लागते, थकल्यावर "आज मी स्वयंपाक करू शकत नाही" असं सांगते, किंवा स्वतःच्या स्वप्नांचा विचार करू लागते—त्याच क्षणी लोकांचे चेहरे बदलतात. लोक लगेच टोमणा मारतात, "फारच स्वार्थी झाली आहेस आजकाल... फक्त स्वतःचाच विचार करतेस!"

पण तुम्ही कधी विचार केलाय का, की स्वतःवर प्रेम करणं आणि स्वतःची काळजी घेणं म्हणजे 'स्वार्थीपणा' कसा काय असू शकतो?

जेव्हा तुम्ही स्वतःला प्राधान्य द्यायला सुरुवात करता, तेव्हा लोकांच्या भुवया उंचावणे साहजिक आहे. "तू बदलली आहेस", "तू आता खूप कठोर झाली आहेस", "तुला कोणाची काही काळजी वाटत नाही" अशी वाक्य बोलून दाखवली जातील.

पण खरं काय आहे माहितीये? ज्या लोकांना तुमच्या आत्मसमर्पणाची, तुमच्या बलिदानाची सवय झाली होती, त्यांना तुमचं स्वतःवरचं हे प्रेम एका धोक्यासारखं वाटतं!

तुम्ही स्वार्थी नाही आहात—फक्त फरक एवढाच आहे की, ज्या बलिदानाच्या केंद्रस्थानी आधी ते लोक होते, तिथून आता तुम्ही स्वतःला केंद्रस्थानी आणलं आहे. आणि हीच गोष्ट त्यांना सहन होत नाही.

कारण स्वतःवर प्रेम करणं म्हणजे:

✓तुमची जी ऊर्जा आधी लोकांना खूश करण्यात वाया जात होती, ती आता स्वतःसाठी वापरणे.

✓तुम्हाला आतून दुखवणाऱ्या मागण्यांना स्पष्ट 'नाही' म्हणणे.

✓स्वतःला नको असलेल्या भूमिकांच्या बंधनात अडकवून न ठेवणे.

जे लोक तुम्हाला सतत स्वतःच्या सोयीसाठी वापरू इच्छित होते, त्यांच्यासाठी तुमचा हा बदल नक्कीच त्रासदायक असणार.

त्यामुळे, लोकांनी तुम्हाला गैरसमजातून 'स्वार्थी', 'कठोर' किंवा 'संवेदनहीन' म्हटलं तर ते स्वीकारायला शिका. हा तुम्ही स्वतःमध्ये केलेल्या बदलाचा एक नैसर्गिक कर आहे, जो तुम्हाला भरावाच लागतो.

ज्या लोकांना तुम्ही आधीसारखं तुटलेलं आणि दबलेलं पाहायला आवडत होतं, त्यांच्याकडून कौतुकाची अपेक्षा धरून तुम्ही जगू शकत नाही.

खरे स्वतःवरचे प्रेम तुम्हाला अधिक अस्सल, परिपूर्ण आणि कणखर बनवते. पण यासाठी अशा लोकांना नाराज करावेच लागते, ज्यांना फक्त तुमच्या 'वापराची' आणि 'सोयीची' किंमत होती.

🤔 पण स्वतःला त्रास होतोच अशावेळी काय करायचं?

जेव्हा जेव्हा तुमच्यावर हा 'स्वार्थीपणाचा' शिक्का मारला जाईल, तेव्हा एक खोल श्वास घ्या आणि स्वतःला सांगा— "मी कोणाचाही विश्वासघात करत नाहीये, मी फक्त स्वतःशी प्रामाणिक राहतेय." आणि जर एखादी व्यक्ती स्वतःवर प्रेम करणाऱ्या स्त्रीच्या सोबत उभी राहू शकत नसेल, तर ती तुमची समस्या नाही!

स्वतःवर प्रेम करणे हा स्वार्थीपणा नाही. हे तर तुमचे अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी, स्वाभिमानाने जगण्यासाठी आणि खऱ्या स्वातंत्र्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.

या 'स्वार्थीपणाच्या' टॅगला न घाबरता सामोरे जाण्याचे सोपे मार्ग:

१. 'स्वार्थीपणा' (Selfishness) आणि 'आत्म-काळजी' (Self-care) यातील फरक ओळखा:

लोकांना दुखावून स्वतःचा फायदा करून घेणे म्हणजे स्वार्थीपणा. पण स्वतःची मानसिक व शारीरिक क्षमता टिकवून ठेवण्यासाठी स्वतःला वेळ देणे म्हणजे आत्म-काळजी (self care). हे दोन वेगळे मार्ग आहेत.

२. गिल्ट (Guilt) ऐवजी स्वाभिमान निवडा:

जेव्हा कोणी तुम्हाला 'बदललीस' म्हणेल, तेव्हा मनात अपराधी वाटू देऊ नका. उलट मनात म्हणा, "हो, मी माझ्या स्वतःच्या आरोग्यासाठी आणि आनंदासाठी बदलले आहे, आणि हे योग्य आहे."

३. प्रत्येकाला खूश ठेवण्याचा अट्टाहास सोडा:

तुम्ही कितीही चांगले वागलात, तरीही जग तुमच्याकडून अधिकचीच अपेक्षा करेल. त्यामुळे सगळ्यांना खूश करण्याचा प्रयत्न सोडून स्वतःची शांतता जपा.

४. स्वतःच्या सीमांवर ठाम राहा:

जेव्हा लोक टोमणे मारतील, तेव्हा वाद घालत बसू नका. शांतपणे तुमचे काम करत राहा. तुमचे शांत राहणे हीच तुमची सर्वात मोठी ताकद आहे.

👉ज्यांना तुमच्या असण्याची किंमत तुमच्या त्यागावर ठरवायची आहे, त्यांच्यासाठी स्वतःला मागे खेचू नका. तुमची स्वाभिमानी पावले हेच तुमचे खरे उत्तर आहे!

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

गुरुवार, ८ ऑक्टोबर, २०२६

मी नाही म्हणाले तर!? भाग 4

मी नाही म्हणाले तर? भाग 4

आज लिहायला घेतल्यावर मला रोजच्या आयुष्यात घडणारं एक खूप साधं उदाहरण आठवल.

विचार करा, रविवारी संध्याकाळी तुम्हाला घरात शांत बसून पुस्तक वाचायचे आहे किंवा आराम करायचा आहे. एखादा मित्र/ मैत्रीण तुम्हाला अचानक फोन करून बाहेर भेटायला बोलावतो. तुम्ही त्याला सांगता, "आज मला जमणार नाही." पण तो लगेच विचारतो, "का रे? काही दुसरं काम आहे का?" आणि इथेच खरी धावपळ सुरू होते. आपण लगेच ५-६ कारणं द्यायला लागतो— "नाही रे, ते काय आहे ना... आज जरा डोकं दुखतंय, घरचं कामही होतं, आणि जरा कंटाळाही आलाय..."

पण तुम्ही कधी विचार केलाय का, की फक्त 'आज मला जमणार नाही' एवढं बोलणं पुरेसं का वाटत नाही? आपण घेतलेल्या प्रत्येक लहान-मोठ्या निर्णयाचं स्पष्टीकरण दुसऱ्याला का द्यावं वाटतं?

आपण एखादा निर्णय घेतो आणि लगेच तो योग्य कसा आहे, हे सिद्ध करण्यासाठी धडपडू लागतो. 'मी असं का केलं?', 'त्यामागचं कारण काय होतं?' हे सगळं सांगण्याचा ताण आपण सतत घेतो. जणू काही आपलं आयुष्य एका अदृश्य न्यायालयात चाललं आहे, जिथे आपण आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभे आहोत आणि बाकीचे लोक न्यायाधीश आहेत.

पण खरी गोष्ट अशी आहे की, तुम्हाला तुमच्या प्रत्येक निर्णयाचा हिशोब जगाला देण्याची अजिबात गरज नाही.

तुमचं आयुष्य म्हणजे काय लोकांसमोर सादर करायचा अहवाल (report) नाही. "मी हे करतोय/करतेय" एवढं सांगून पूर्णविराम देण्याचा तुम्हाला पूर्ण अधिकार आहे.

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जे लोक तुमच्याकडून सतत लांबलचक स्पष्टीकरणं मागतात, त्यांना खरं तर कारणं नको असतात—त्यांना तुमच्यावर नियंत्रण हवं असतं. तुमच्या निर्णयांवर शंका घेऊन तुम्ही त्यांच्या परवानगीशिवाय काही करू शकत नाही, हे दाखवण्याचा त्यांचा प्रयत्न असतो.

जेव्हा जेव्हा तुम्ही स्वतःच्या निर्णयांची उगीचच सफाई देत सुटता, तेव्हा तुम्ही नकळत स्वतःला समोरच्यापेक्षा दुय्यम स्थानावर ठेवता. तुम्ही इथे कोणाची समजूत काढायला किंवा कोणाचं मत बदलायला आलेले नाही.

जर तुम्हाला सतत स्पष्टीकरणं द्यायची सवय असेल, तर एकदा स्वतःला थांबवून विचारा— "मी हे मनापासून बोलतोय, की ही व्यक्ती मला सोडून जाईल या भीतीने बोलतोय?" या दोन गोष्टींमध्ये खूप मोठा फरक आहे.

तुमचं स्वातंत्र्य त्या क्षणी सुरू होतं, ज्या क्षणी तुम्ही स्पष्टीकरण देणं थांबवता आणि स्वतःचे निर्णय जगायला सुरुवात करता. ज्यांना तुमची बाजू समजूनच घ्यायची नाहीये, त्यांची खात्री पटवून देण्यात वेळ वाया घालवू नका. तुमच्या रस्त्याने चालण्यासाठी तुम्हाला सगळ्यांच्या सहमतीची गरज नाही.

शेवटी, तुमच्या निर्णयांचे चांगले-वाईट परिणाम तुम्हालाच भोगायचे आहेत; त्यामुळे निर्णय घेण्याचा पूर्ण अधिकारही फक्त आणि फक्त तुमचाच आहे.

या सवयीतून बाहेर पडण्यासाठी काही सोपे मार्ग:

१. 'नाही' नंतर पूर्णविराम द्यायला शिका:

निर्णय सांगताना वाक्याच्या शेवटी उगीचच 'कारण...' जोडू नका. "मला हे शक्य नाही" किंवा "मी हा निर्णय घेतला आहे" एवढं बोलून शांत राहा. शांतता राखल्याने तुमच्या शब्दांना वजन प्राप्त होतं.

२. 'नाही' हेसुद्धा एक पूर्ण वाक्य आहे हे स्वीकारा:

तुम्हाला प्रत्येक वेळी सबब सांगण्याची गरज नसते. तुमची इच्छा नसणे किंवा वेळ नसणे हे स्वतःमध्येच एक वैध (valid) कारण आहे.

३. 'पॉज' (Pause) घ्यायला शिका:

कोणीतरी प्रश्न विचारल्यावर लगेच उत्तर देऊन स्पष्टीकरण देण्याची घाई करू नका. २-३ सेकंदांचा ब्रेक घ्या. यामुळे तुमचा मेंदू भीतीतून उत्तर देण्याऐवजी आत्मविश्वासाने बोलण्यास तयार होतो.

४. स्वतःच्या भूमिकेवर ठाम राहा:

समोरच्याने "पण असं का?" असं पुन्हा विचारल्यास पुन्हा नवीन स्पष्टीकरण देऊ नका. फक्त "मला आत्ता असंच योग्य वाटतंय" या एकाच वाक्याचा सौम्यपणे पुनरुच्चार करा.

५. अपराधी वाटणे (Guilt) हे स्वाभाविक आहे हे ओळखा:

जेव्हा तुम्ही स्पष्टीकरण देणे बंद कराल, तेव्हा सुरुवातीला थोडं वाईट किंवा अपराधी वाटू शकतं. पण ही भीती म्हणजे तुम्ही चुकीचं वागत आहात असा पुरावा नाही, तर तुम्ही स्वतःच्या सीमा (boundaries) जपायला शिकत आहात याचं लक्षण आहे.

ज्यांना तुमची भाषाच समजत नाही, त्यांच्यासाठी स्वतःचा अनुवाद करत बसू नका. तुमचे निर्णय आणि तुमची कृती स्वतःच स्पष्ट बोलते!

तुम्ही सुद्धा या सगळ्या समस्यांना सामोरे जात असाल तर हे लेख तुमच्यासाठी आहेत. जर तुमच्या जवळच्या व्यक्तींपैकी कोणी या गोष्टी फेस करत असेल तर हे लेख किंवा whatsapp चॅनल ची लिंक त्यांच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा.

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

बुधवार, ७ ऑक्टोबर, २०२६

मी नाही म्हणाले तर? भाग 3

आज मी तुम्हाला रोजच्या आयुष्यात घडणारे एक साधे उदाहरण देणार आहे.

समजा, तुम्ही एखाद्या गर्दीच्या बसमध्ये किंवा ट्रेनमध्ये बसला आहात. तुमची हक्काची सीट आहे, पण शेजारची व्यक्ती हळूहळू सरकत तुम्हाला अगदी कोपऱ्यात ढकलू लागला.

आणि तुम्ही सुद्धा स्वतःला त्रास करून घेऊन कसेबसे तिथे ऍडजस्ट करता. पण त्या व्यक्तीला "अहो, जरा नीट बसा ना" असं सांगायला घाबरता. का? कारण तुम्हाला वाटतं, "मी असं बोललो तर समोरच्याला राग येईल का? मी जास्त जागा घेतो आहे का?"

आपल्यापैकी बहुतेकांचं आयुष्य असंच सुरू आहे. आपण सतत स्वतःला आक्रसून घेऊन इतरांना जागा करून देतोय आणि स्वतःच्याच अस्तित्वासाठी जगाकडून परवानगी मागत आहोत. पण आता हे कुठेतरी थांबवायला हवं.

आपण प्रत्येक गोष्ट करताना वेळ 'योग्य' आहे का, हे शोधत बसतो. स्वतःचा एखादा निर्णय घेण्यापूर्वी दहा जणांचे मत घेतो आणि आपण जसे आहोत तसे जगण्याआधी लोकांकडून संमती(validation)शोधत राहतो. पण याला 'जगणं' म्हणत नाहीत; हा तर स्वतःच्याच हाताने तयार केलेला एक अदृश्य पिंजरा आहे.

जेव्हा जेव्हा तुम्ही उगाचच "सॉरी" म्हणता, स्वतःची चूक नसताना माफी मागता किंवा स्वतःच्या इच्छेसाठी इतरांच्या होकार-नकारावर अवलंबून राहता, तेव्हा तुम्ही स्वतःचे स्वातंत्र्य गमावत असता. या आयुष्याच्या नाटकात तुम्ही काही बाजूला उभे राहणारे extra नाही आहात; तुम्ही तुमच्या आयुष्याचे hero आहात. आणि Hero ने रंगमंचावर उभे राहण्यासाठी कोणाची परवानगी घ्यायची नसते!

👉 शांतपणे श्वास घेण्यासाठी, दमल्यावर विश्रांती घेण्यासाठी किंवा स्वतःचे मत स्पष्ट मांडण्यासाठी तुम्हाला कोणाच्या परवानगीची गरज नाही.

👉 तुम्ही स्वतःच्याच आयुष्यात पाहुणे म्हणून आलेले नाही आहात.

👉 तुमच्या इच्छा आणि तुमची स्वप्ने फक्त तुमची आहेत. ती पूर्ण करण्यासाठी कोणाच्या शिक्क्याची गरज नाही. तुम्ही या जगात आहात, हेच तुम्ही खास असण्याचं सर्वात मोठं कारण आहे.

🤔 जर उद्या कोणी तुम्हाला म्हणाले की तुम्ही 'खूप बोलता', 'खूप जास्त हायलाईट होत आहात' किंवा 'तुमचा त्रास होतोय', तर लक्षात ठेवा—चूक तुमची नाही. समोरच्या व्यक्तीला स्वतःच्या सोयीनुसार तुम्हाला लहान करायचे आहे, ही त्यांची अडचण आहे.

🤷🏻‍♀️कोणाच्या तरी पसंतीस उतरण्यासाठी स्वतःला लहान करून घेऊ नका. तुम्ही स्वतःला जेवढे आकुंचित कराल, तितके तुम्ही स्वतःच्याच नजरेत गायब होऊन जाल.

कधीही न मिळणाऱ्या परवानग्यांची वाट पाहणे आता बंद करा. तुमचा आवाज महत्त्वाचा आहे, तुमच्या सीमा (boundaries) योग्य आहेत आणि तुमच्या स्वप्नांना पूर्ण मोकळा श्वास घेऊ द्या.

कोणतेही स्पष्टीकरण न देता, स्वतःची हक्काची जागा तयार करायला शिका.

लक्षात ठेवा , या जगाला तुम्ही इतरांचे ऐकून गप्प बसणारे हवे असतात असे नाही—तर जगाला तुम्ही जसे आहात, तशा तुमच्या खऱ्या रूपाची गरज आहे.

जेव्हा तुम्ही सीमा ठरवायला सुरुवात करता, तेव्हा ज्या लोकांना तुमच्याकडून नेहमी 'हो' ऐकायची सवय झाली आहे, ते अस्वस्थ होतील किंवा रागवतील. पण लक्षात ठेवा, ज्यांना तुमच्या सीमा मान्य नाहीत, त्यांना तुमचा वापर करून घेण्याची सवय झालेली असते.

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सिलर

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

मंगळवार, ६ ऑक्टोबर, २०२६

मी नाही म्हणाले तर? भाग 2

👉माझ्याकडे समुपदेशनासाठी आलेली एक तिशीतली स्त्री(नावं आणि तपशील बदलले आहेत.) म्हणाली, "मॅडम, मी सगळ्यांसाठी सगळं करते. तरीही कोणीतरी नाराज होईल या भीतीने मला झोप लागत नाही."

🧡लहानपणी तिला एकच गोष्ट वारंवार ऐकायला मिळाली होती: "शहाणी मुलगी आहेस, म्हणून आम्हाला तुझं कौतुक."

जेव्हा जेव्हा अभ्यासात पहिली आली, वाद घातला नाही, हट्ट केला नाही, तेव्हा घरात कौतुक आणि मायेचा वर्षाव झाला. पण जेव्हा ती चुकली, रडली किंवा नाही म्हणाली, तेव्हा घरात एक थंड शांतता पसरायची. त्या लहान मनाने एक निष्कर्ष काढला: "चांगली वागले, तरच मला प्रेम मिळतं."

मानसशास्त्रात याला आपण "सशर्त स्वीकार" (conditional regard) म्हणतो. अशा वातावरणात वाढलेली मुलं मोठेपणी प्रत्येक नात्यात नकळत परीक्षा देत राहतात.

👉 नाही म्हणता येत नाही,

👉 स्वतःच्या गरजा मांडता येत नाहीत,

आणि

👉 कुणाचा चेहरा थोडा जरी बदलला तरी "माझं काही चुकलं का?" हा विचार सुरू होतो.

✍️आमच्या कौन्सिलिंग सेशन मध्ये मी तिला एकच होम वर्क दिला: आठवड्यातून एकदा, जिथे भीती वाटते तिथे छोटंसं "नाही" म्हणायचं आणि त्यानंतर नातं टिकतं का ते पाहायचं. पहिल्यांदा ती तयार नव्हती. पण जेव्हा तिच्या मैत्रिणीने फक्त "ठीक आहे, मग पुढच्या वेळी" असं म्हटलं, तेव्हा पुढच्या सेशन ती आली आणि म्हणाली, "म्हणजे मी काही न करताही ती माझी मैत्रीण राहिली?"

हाच तो क्षण असतो जिथे बदल सुरू होतात. प्रेम कमवायचं नसतं, हे डोक्याने कळणं सोपं आहे. पण ते अनुभवाने कळायला वेळ लागतो, आणि सुरक्षित नात्यांमध्येच ते शिकता येतं.

____________________________________

💕लहानपणापासून आपल्याला एकच गोष्ट शिकवली गेली, की प्रेम मिळवावं लागतं. नीट वागायचं, गोड बोलायचं, सगळ्यांसाठी हजर राहायचं, शांत बसायचं. असं केलं तरच कोणी जवळ घेईल, असं मनावर ठसवलं गेलेलं असतं. आणि मग कधी चूक झाली, तर वाटू लागलं की मला माया, काळजी, साधी हक्काची मिठी, कोणाची सोबत मिळण्याचा हक्कच नाही.

🟤 पण प्रेम हे बक्षीस नसतं. तो तुमचा जन्मसिद्ध हक्क असतो हे कोणीही सांगत नाही. त्यासाठी कोणतीही परीक्षा द्यायची नसते, आणि तुम्ही किती लायक आहात हे रोज सिद्ध करायची गरज नसते. तुम्ही माणूस आहात, आणि म्हणूनच तुम्ही प्रेमाला पात्र आहात.

🌜"प्रेम कमवावं लागतं" हा विचार म्हणजे कुठल्याही व्यक्तीच्या पायातली सगळ्यात जड बेडी असते. त्यामुळे तुम्ही अशा शर्यतीत धावत राहता, जिची अंतिम रेषा कधी येतच नाही. कोणाचं तरी लक्ष मिळवायच्या नादात दमून जाता, आणि एक साधी गोष्ट दिसेनाशी होते: जे लोक तुमच्यावर खरं प्रेम करतात, त्यांना तुमच्याकडून काहीही नको असतं. ते तुम्हाला मोजत बसत नाहीत, गुण देत बसत नाहीत. तुम्ही जसे आहात तसे ते तुम्हाला स्वीकारतात, तुमच्या चुका, उणिवा आणि तुमच्या गुणांसह सुद्धा.

🙊जे प्रेम कमवावं लागतं, ते खरं प्रेम नसतंच. ते प्रेमाचा मुखवटा घातलेली जबरदस्ती असतं. तुम्हाला कायम कमी पडल्यासारखं आणि कोणाचं तरी देणं लागत असल्यासारखं वाटत ठेवणारा एक सापळा. हे एकदा लक्षात आलं, की ज्यांना तुमची किंमतच कळत नाही त्यांच्या मागे धावणं आपोआप थांबते.

कोणाकडे लक्ष, वेळ मागत फिरायची गरज नाही, कौतुकाची याचना करायची गरज नाही. आवडण्यासाठी कोणताही मुखवटा चढवायला नको. तुम्ही आत्ता, आहात तसेच, पुरेसे आहात, तुमच्या गुणदोषांसह.

🤷🏻‍♀️एक लक्षात ठेवा: खरं प्रेम तुम्हाला स्पर्धेत उतरवत नाही. ते तुमचं जसे आहात तसंच स्वागत करतं.

👉तुम्ही स्वतःला विचारून पाहा: आज मी कोणासाठी ठरवून किंवा सवयीने "चांगलं" वागतोय, आणि कोणासाठी फक्त "मी" ( काहीही न करता)असू शकतो?

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सिलर

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

सोमवार, ५ ऑक्टोबर, २०२६

मी नाही म्हणाले तर ? भाग 1 - गौरी हर्षल

मी नाही म्हणाले तर??? भाग 1

आपल्या बाबतीत बऱ्याचदा असं होतं की आपल्याला एखाद्या गोष्टीसाठी नाही म्हणायचं असतं. पण कुठे ना कुठे आपला भिडस्त स्वभाव आडवा येतो आणि आपण होकार देऊन मोकळे होतो. त्यानंतर काय घडतं? त्यानंतर मात्र आपल्याला आपण होकार का दिला? याचा पश्चात्ताप होत असतो. आणि मग स्वतःच्या तत्त्वांना मुरड घालून किंवा इच्छांना मागे सारून आपण होकार दिलेलं काम करतो. बऱ्याचदा ही गोष्ट मनाविरुद्ध केली जाते.

कारण नाही म्हणताना आपल्या मनात काही शंका असतात. त्या म्हणजे मी नाही म्हणालो तर,

✓समोरच्या माणसाला वाईट वाटेल,

✓त्याच्या मनात असलेली माझी प्रतिमा खराब होईल

✓आमचे नातेसंबंध खराब होतील

✓किंवा कदाचित एखादं नातं तुटेल

पण तुम्हाला खरं सांगू का? मनाविरुद्ध होकार दिल्याने पुढे जाऊन जेवढा तुम्हाला मनस्ताप होतो, तेवढा नाही म्हटल्याने होत नाही.

लक्षात घ्या आपण इतरांच्या सोयीनुसार ऍडजस्ट करण्यासाठी जन्माला येत नाही. किंवा आपल्या आयुष्याचा मूळ उद्देश हा इतरांचे अहंकार सांभाळून स्वतःचे अस्तित्व धोक्यात आणणे हा नसतो.

जेव्हा जेव्हा इतरांना नकार न देता त्यांना बरं वाटावं म्हणून तुम्ही पडती बाजू घेता, तेव्हा तेव्हा कुठेतरी तुम्ही स्वतःवर अन्याय करत असता.

आणि खूपदा काय होतं की आपल्या खांद्यावर येऊन पडलेल्या या ओझ्याला आपण दयाळूपणा असं गोंडस नाव देतो.

पण हा दयाळूपणा नसतो कुठे ना कुठेतरी आपण नकळत भावनिक दृष्ट्या समोरच्या व्यक्तीचा अहंकार सांभाळत असतो.

आणि जेव्हा आपण ठामपणे नकार देतो, तेव्हा आपण आपल्या खांद्यावर गरज नसताना येऊन पडलेल्या होकाराचे ओझे दूर करतो.

👉असं करणं अजिबात चुकीचं नसतं.उलट हे तुमच्या स्वतःसाठी सगळ्यात जास्त गरजेचं असतं.

🍃आता एक छोटीशी गोष्ट करा.🍃

शांतपणे बसून चिंतन करा. खाली काही मुद्दे दिले आहेत त्यांचा तुम्हाला विचार करताना उपयोग होईल.

1. मनात नसताना सुद्धा एखाद्या ठिकाणी आलेले आमंत्रण तुम्ही स्वीकारले होते.

2. इच्छा नसतानाही तुम्ही इतरांच्या तक्रारींचा पाढा ऐकून घेतला.

मनाविरुद्ध दिला जाणारा होकार हा नकळतच तुमच्या स्वतःच्या प्रगतीत अडथळा असतो. तर ठामपणे दिला जाणारा नकार मात्र तुमच्यासाठी नवीन दरवाजा उघडतो. ठामपणे नकार दिल्यानंतर बऱ्याचदा व्यक्तींना मनावरच ओझं दूर झाल्याची जाणीव होते.

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट ही असते की, तुम्ही नाही म्हटल्याने तुमच्यावर मनापासून प्रेम करणाऱ्या व्यक्तींना फरक पडत नाही.

जर एखादी व्यक्ती तुम्ही नाही म्हटल्याने राग व्यक्त करत असेल, तुम्हाला स्वार्थी असल्याचे लेबल लावत असेल तर ती व्यक्ती तुमची जवळची व्यक्ती नाही हे लक्षात घ्या. कारण मुळातच या कृतीचे मूळ कारण हे नियंत्रण गमावणे असते. आणि तुम्ही इतरांकडून नियंत्रित करण्यासाठी जन्माला आलेले नाहीत हे नक्की.

प्रत्येक व्यक्तीला त्याच्या मनाप्रमाणे श्वास घेण्याचा, जगण्याचा, निर्णय घेण्याचा शिवाय कारण नसताना माफी न मागण्याचा अधिकार असतो.

त्यामुळे नकार दिल्यानंतर आपण वाईट व्यक्ती ठरतो हे स्वीकारणं बंद करा. बऱ्याचदा आपल्याकडून मिळणारा फायदा बंद होणार असल्याने समोरच्या व्यक्ती अशा प्रकारे त्यांची मते आपल्यावर लादत असतात. आणि तुमचे व्यक्तिमत्व हे इतरांच्या मतांवर आधारित नसते.

सो मनाविरुद्ध गोष्ट करण्यापेक्षा ठामपणे नकार देणे ही सध्याच्या काळात अतिशय आवश्यक गोष्ट ठरलेली आहे. कारण तिचा आपल्या मनस्थितीवर, आपल्या दैनंदिन कामकाजावर खूप खोलवर परिणाम होत असतो.

तुम्हाला सुद्धा इतरांना नकार देताना त्रास होतो का? त्यावर तुम्ही कशी मात करता? कमेंटमध्ये नक्की सांगा.

स्वतःला शोधताना - गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सिलर

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

बुधवार, २२ जुलै, २०२६

प्रत्येक गोष्टीवर बोलायलाच हवं का?

कधी असं झालंय का तुमच्यासोबत - कुठेतरी काहीतरी घडतं, आणि लगेच मनात विचार येतो, "यावर मी काहीतरी बोलायला हवं"? एखादी बातमी असो, कुणाची पोस्ट असो, किंवा ग्रुपमध्ये चाललेली चर्चा असो - आपल्याला असं वाटतं की गप्प राहिलो तर लोक काय म्हणतील?

प्रत्येक गोष्टीवर व्यक्त व्हावंसं वाटणं हे खरं तर आपल्या मनातल्या एका खोल गरजेतून येतं - "मला अस्तित्व आहे, माझं मत मोजल जातं" हे सिद्ध करण्याची गरज. सोशल मीडियामुळे ही गरज आणखी वाढली आहे - जिथे मौन राहणं म्हणजे जणू दुर्लक्ष केल्यासारखं वाटतं, आणि व्यक्त होणं म्हणजे उपस्थिती दाखवणं.

याच्यामागे आणखी एक गोष्ट असते - आपल्याला वाटतं की जर आपण बोललो नाही, तर आपण त्या विषयाशी, त्या समूहाशी जोडलेलो नाही असं दिसेल. म्हणजे व्यक्त होणं हे कधी कधी मत मांडण्यापेक्षा जास्त "मी इथे आहे, मी विचार करतो" हे दाखवण्यासाठी असतं.

खरं सांगायचं तर, मलाही हे खूप वेळा जाणवलंय. सुरुवातीला माझ्या बाबतीत सुद्धा असंच व्हायचं, एखाद्या विषयावर माझं ठाम मत नसतानाही मी काहीतरी बोलायचे, कारण गप्प राहणं विचित्र वाटत होतं. जणू मौन म्हणजे अनास्था, आणि बोलणं म्हणजे मी जागरूक आहे हे दाखवणं.

पण थोडं थांबून विचार केला तर लक्षात आलं की- प्रत्येक गोष्टीवर मत असायलाच हवं, हा नियम कुणी बनवला? काही गोष्टी अशा असतात ज्या आधी नीट समजून घ्याव्या लागतात, काही गोष्टींवर आपला अनुभवच नसतो, आणि काही गोष्टी फक्त शांतपणे बघायच्या असतात - लगेच त्यावर शिक्का मारायची घाई नसते.

आजकाल सोशल मीडिया आणि डिजिटल युगामुळे "प्रत्येक विषयावर माझं एक मत असलंच पाहिजे आणि ते मी मांडलंच पाहिजे" अशी एक अदृश्य चढाओढ तयार झाली आहे. आजूबाजूला घडणाऱ्या लहान-मोठ्या प्रत्येक गोष्टीवर लगेच व्यक्त व्हावसं वाटण्यामागे काही महत्त्वाची मानसिक, सामाजिक आणि तांत्रिक कारणं आहेत:

1. FOMO (Fear of Missing Out) आणि आउटडेटेड होण्याची भीती

जगात किंवा सोशल मीडियावर एखादा विषय ट्रेंड होतोय, तेव्हा त्यावर आपण काही बोललो नाही तर "मी प्रवाहाच्या मागे पडलोय का?" किंवा "मला याबद्दल काहीच माहिती नाही का?" अशी एक सुप्त भीती मन व्यापून टाकते. चर्चेचा भाग बनून राहण्याच्या गरजेपोटी लोक लगेच व्यक्त होतात.

2. अल्गोरिदमची रचना आणि इन्स्टंट व्हॅलिडेशन (Instant Validation)

आजकालचे डिजिटल प्लॅटफॉर्म्स आपल्या भावनांवर (Reactions) चालतात.

✍️तुम्ही एखाद्या विषयावर मत मांडलं, की लगेच त्याला लाईक्स, कमेंट्स किंवा शेअर्स मिळतात.

⚗️ यामुळे मेंदूमध्ये 'डोपामाईन' (Dopamine) नावाचं रसायन तयार होतं, जे आपल्याला तात्पुरता आनंद आणि 'माझं म्हणणं महत्त्वाचं आहे' ही भावना देतं. त्यामुळे पुन्हा पुन्हा व्यक्त होण्याची सवय जडते.

3. 'मी कुणीतरी आहे' हे सिद्ध करण्याची गरज (Identity & Visibility)

अनेकदा स्वतःची ओळख टिकवून ठेवण्यासाठी किंवा आपण किती सुशिक्षित, संवेदनशील किंवा जागरूक आहोत हे दाखवण्यासाठी लोक प्रत्येक घटनेवर भाष्य करतात. व्यक्त होण्याला अनेकदा 'सक्रिय असण्याचं' किंवा 'जागृत नागरिक/व्यक्ती असण्याचं' लक्षण मानलं जातं.

4. भावनिक उद्रेक आणि अस्वस्थता (Emotional Overload)

आजकाल माहितीचा इतका भडिमार होतो की सतत कोणत्या ना कोणत्या अन्यायाची, अपघाताची किंवा वादाची बातमी डोळ्यांसमोर येते. यामुळे मनात अस्वस्थता किंवा राग निर्माण होतो. ही अस्वस्थता बाहेर काढण्यासाठी लोक सोशल मीडियाचा वापर करतात.

पण प्रत्येक गोष्टीवर व्यक्त होणं खरोखर गरजेचं आहे का?

🤔एक विचार करायला हवा:

🫠प्रत्येक घटनेवर मत असणंच पाहिजे असं नाही, आणि मत असल तरी ते प्रत्येक वेळी मांडलंच पाहिजे असंही नाही.

⬛सतत आणि प्रत्येक गोष्टीवर प्रतिक्रिया देण्याचे काही दुष्परिणामही होतात:

🌀मानसिक थकवा (Mental Fatigue): प्रत्येक वादात किंवा चर्चेत हिरिरीने उतरल्यामुळे तुमची मानसिक ऊर्जा निष्कारण खर्च होते.

😐अपूर्ण माहितीवर मत बनवणं: अनेकदा घटनेची पूर्ण सत्यता माहिती नसताना आपण घाईघाईने प्रतिक्रिया देतो, ज्यामुळे नंतर पश्चात्ताप होऊ शकतो.

🧘🏻‍♀️शांततेचा अभाव: सतत व्यक्त होण्याच्या नादात "ऐकणे", "निरीक्षण करणे" आणि "विषय समजून घेणे" या गोष्टी मागे पडतात.

यावर काय करता येईल?

१. पॉज (Pause) घ्या: एखादी घटना घडल्यावर लगेच प्रतिक्रिया देण्याऐवजी स्वतःला काही तास किंवा एक दिवस द्या.

२. स्वतःला ३ प्रश्न विचारा:

✓मला या विषयाची पूर्ण माहिती आहे का?

✓ माझ्या व्यक्त होण्याने या समस्येवर काही सकारात्मक फरक पडणार आहे का?

✓हे माझं मानसिक स्वास्थ्य बिघडवत आहे का?

३. 'शांत राहणं' हाही एक पर्याय आहे: प्रत्येक गोष्टीत सहभागी न होणं म्हणजे दुर्लक्ष करणं नव्हे, तर स्वतःची मानसिक ऊर्जा योग्य ठिकाणी वापरणं आहे.

खरी ताकद बोलण्यात नसते, कधी कधी ती न बोलण्यातही असते. जिथे आपल्याला खरंच काही सांगायचं आहे, तिथे बोलावं. बाकी ठिकाणी शांत राहणं हा कमकुवतपणा नाही, तो समजूतदारपणा आहे.

तुम्हाला असं कधी वाटलंय का, की न बोलताही तुम्ही बरोबर होता? खाली नक्की सांगा.

मंगळवार, १४ जुलै, २०२६

स्टेटस ठेऊ की स्टोरी?

स्टेटस की स्टोरी?

सगळ्याच गोष्टी जगाला दाखवण्यासाठी नसतात... ✨🌿

नमस्कार वाचकहो,

आजकालच्या 'डिजिटल आणि सोशल' युगात आपण एक गोष्ट नकळतपणे स्वीकारली आहे— ती म्हणजे, आयुष्यातली प्रत्येक छोटी-मोठी गोष्ट, प्रत्येक आनंद, प्रत्येक यश जगासमोर मांडणं. पण यामुळे होतं काय? आपल्या नकळत आपण आपल्या स्वप्नांना आणि मनाला बाह्य जगाच्या नजरेत आणि त्यांच्या मतांच्या दबावाखाली आणून सोडतो.

म्हणूनच आज सायकॉलॉजीच्या दृष्टिकोनातून एका अत्यंत महत्त्वाच्या विषयावर बोलूया— "शांतपणे काम करणं आणि स्वतःची स्पेस जपणं."

१. शांततेत वाढण्याची ताकद (The Power of Quiet Growth)🌀

झाडाचं बीज जेव्हा जमिनीत रुजत असतं, तेव्हा ते अगदी अंधारात, शांतपणे आणि कोणालाही न सांगता आपले मोड काढत असतं. त्याला सुरुवातीला कोणत्याही 'ऑडियन्स'ची गरज नसते. आपल्या स्वप्नांचंही असंच असतं.

जेव्हा तुम्ही तुमचे प्लॅन्स, तुमची ध्येयं अगदी सुरुवातीच्या काळातच सगळ्यांना सांगून टाकता, तेव्हा लोकांचे सल्ले, त्यांच्या शंका आणि त्यांच्या अपेक्षा या सगळ्यांचा एक मानसिक दबाव (Pressure) तुमच्यावर येऊ लागतो.

मानसशास्त्र सांगतं की, बऱ्याचदा स्वप्न पूर्ण होण्याआधीच ती जाहीर केल्यामुळे मिळणारे कौतुक आपल्या मेंदूला एक आभासी यशाचा आनंद देऊन जाते, ज्यामुळे प्रत्यक्ष काम करण्याचा आपला उत्साह कमी होऊ शकतो.

२. आपली प्रगती खाजगी ठेवा (Move Quietly)🪅🪅🪅🪅🪅

✍️ एक सायकॉलॉजिस्ट म्हणून मी तुम्हाला सांगेन:

👉 तुमची खरी प्रगती, तुमचे सर्वात मोठे बदल हे बऱ्याचदा अत्यंत खाजगी असतात (Strongest progress happens in private). तुम्ही स्वतःवर काम करताय, जुन्या सवयी बदलताय, नवीन काहीतरी शिकताय... हे सगळं जगाला ओरडून सांगण्याची गरज नाही.

जगाला थेट 'रिझल्ट' दिसू दे, त्यामागचा संघर्ष आणि धडपड तुमच्या हक्काच्या कोपऱ्यात शांतपणे घडू दे. यामुळे तुमची मानसिक ऊर्जा विचलित होत नाही आणि ती पूर्णपणे तुमच्या कामावर केंद्रित राहते.

३. मानसिक शांततेचं रक्षण करा (Protect Your Peace)🧘🏻‍♀️

जेव्हा तुम्ही शांतपणे पुढे जाता, तेव्हा तुम्ही स्वतःला इतरांच्या 'जजमेंट'पासून वाचवत असता. तुमची शांतता, तुमचे विचार आणि तुमची स्वप्नं ही तुमची स्वतःची खाजगी मालमत्ता आहे. ती प्रत्येकासमोर उघडी करून तिचं मूल्य कमी होऊ देऊ नका.

जाता जाता एक सांगते,

तुमच्या स्वप्नांना बाहेरच्या मतांच्या वादळापासून वाचवा. त्यांना आधी स्वतःच्या विश्वासात मजबूत होऊ द्या. जेव्हा मुळं घट्ट रोवली जातील, तेव्हा त्याचं वटवृक्षात झालेलं रूपांतर जगाला आपोआपच दिसेल.

नजरेआड राहून स्वतःवर काम करणं एन्जॉय करा!

तुम्हाला सुद्धा जर तुमच्या स्वतःमध्ये सकारात्मक बदल घडवून आणायचे असतील आणि एका नवीन प्रवासाला सुरुवात करायची असेल तर संपर्क करा...

Gauri Harshal Kulkarni

Clinical Psychologist & Counselor

शनिवार, ११ जुलै, २०२६

चौकटीत बसण्याचा अट्टहास

तुम्ही ज्या चौकटीसाठी बनलेलेच नाही आहात, त्यात स्वतःला जबरदस्तीने बसवणं थांबवा...

आजचा हा विषय माझ्या मनाच्या अतिशय जवळचा आहे आणि मला खात्री आहे की, हा वाचताना तुमच्यापैकी अनेकांना आपण स्वतः कुठे ना कुठे अशी चूक केलीय, याची जाणीव नक्की होईल.

बऱ्याचदा आपण अशा ग्रुप्समध्ये, अशा वातावरणात किंवा अशा नात्यांमध्ये बसण्याचा (Fit in होण्याचा) अतोनात प्रयत्न करतो, जिथे आपले विचार, आपली मूल्यं जुळतच नसतात. त्या एका 'स्वीकृतीसाठी' आपण हळूहळू स्वतःला बदलू लागतो. पण लक्षात ठेवा— स्वतःची ओळख गमावून मिळवलेली स्वीकृती ही मानसिक गुलामीची सुरुवात असते.

१. ओळखीचा सौदा करू नका (Never Trade Your Identity)

जेव्हा तुम्ही केवळ इतरांना आवडण्यासाठी स्वतःचे स्वभावविशेष, स्वतःचे आवडीनिवडी किंवा स्वतःची मतं मारून जगू लागता, तेव्हा तुम्ही स्वतःशीच प्रतारणा करत असता. सायकॉलॉजीच्या भाषेत सांगायचं तर, यामुळे निर्माण होणारा अंतर्गत संघर्ष (Internal Conflict) तुम्हाला मानसिकदृष्ट्या खूप थकवून टाकतो.

जी जागा, जी खोली किंवा जी माणसं तुमच्यासाठी बनलेलीच नाहीत, तिथे स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी स्वतःला मनस्ताप देणं थांबवा.

२. योग्य जागा तुमचं अस्तित्व खुलवते

👉एक सायकॉलॉजिस्ट म्हणून मला तुम्हाला हे आवर्जून सांगावंसं वाटतं:

🎯 जी जागा किंवा जी माणसं तुमच्यासाठी 'योग्य' असतात, ती तुम्हाला बदलण्याचा प्रयत्न करत नाहीत. उलट, त्यांच्यासोबत असताना तुम्हाला मुखवटे घालण्याची गरज पडत नाही. ती जागा तुम्हाला बदलत नाही, तर तुम्ही नक्की कोण आहात, हे अधिक सुंदरतेने जगासमोर आणते (It reveals who you've always been).

विकासासाठी बदलणं नक्कीच चांगलं आहे, पण कोणाच्या तरी चौकटीत फिट होण्यासाठी स्वतःचा मूळ रंग पुसून टाकणं अत्यंत घातक आहे.

आजचा प्रश्न: तुमच्या अनुभवातून काय शिकलात?

या प्रवासात मी एक सायकॉलॉजिस्ट म्हणून आणि एक व्यक्ती म्हणूनही खूप काही शिकले. पण आज मला तुम्हाला विचारायचं आहे—

स्वतःशी प्रामाणिक राहताना (Staying true to yourself), स्वतःची ओळख जपताना तुम्ही तुमच्या आयुष्यात कोणता एक सर्वात मोठा धडा शिकलात?

तुमचा अनुभव खाली कमेंट्समध्ये नक्की शेअर करा. कारण कधीकधी तुमचा एक अनुभव दुसऱ्या कोणाला तरी स्वतःचा हरवलेला आत्मविश्वास परत मिळवून देऊ शकतो.

चला, बोलूया!

Gauri Harshal Kulkarni

Clinical Psychologist & Counselor

शुक्रवार, १० जुलै, २०२६

इतरांचे विचार आणि तुमचे अस्तित्व...

इतरांचे विचार आणि तुमचे स्वतःचे अस्तित्व...

आज सोशल मीडिया, कुटुंब, मित्रपरिवार या सगळ्यांच्या गराड्यात आपण सतत जगत असतो. पण या सगळ्यात कधी विचार केलाय का, की आपल्या डोक्यात चालणारे विचार नेमके कोणाचे आहेत? ते खरोखर तुमचे आहेत की इतरांनी तुमच्यावर नकळत बिंबवलेले आहेत?🪅

आजचा आपला विषय याच मानसिकतेशी जोडलेला आहे— "इतरांच्या मतांची गर्दी आणि तुमचे स्वतःचे विचार."🎯

१. डोक्यातील 'ती' गर्दी (The Crowded Mind)🤷

जेव्हा तुमचं मन सतत इतरांच्या मतांनी, त्यांच्या सल्ल्यांनी आणि त्यांच्या अपेक्षांनी भरलेलं असतं, तेव्हा तुमच्या स्वतःच्या कल्पकतेला, तुमच्या 'ओरिजिनल थॉट्स'ना जागाच उरत नाही.

"लोक काय म्हणतील?", "त्यांच्या मते मी काय करायला हवं?", "समाजाच्या नजरेत यशस्वी असणं म्हणजे काय?"— या आणि अशा अनेक प्रश्नांची गर्दी जेव्हा डोक्यात होते, तेव्हा तुमच्या आतला तो खरा, सुप्त आवाज कुठेतरी दडपून जातो.

एका सायकॉलॉजिस्टच्या भाषेत सांगायचं तर, यामुळे तुमची 'Autonomy' म्हणजेच स्वतःचे निर्णय स्वतः घेण्याची क्षमता कमकुवत होते.

२. स्वतःच्या विचारांसाठी जागा रिकामी करा ⬛

ज्याप्रमाणे एका भरलेल्या खोलीत नवीन वस्तू ठेवायला जागा नसते, तसंच इतरांच्या मतांनी गच्च भरलेल्या मेंदूत नवीन, सर्जनशील आणि स्वतःचे स्वतंत्र विचार जन्माला येऊ शकत नाहीत. स्वतःचे विचार निर्माण होण्यासाठी मनात थोडी 'मोकळी जागा' (Mental Space) असणं खूप गरजेचं आहे.

जेव्हा तुम्ही इतरांच्या मतांचा कोलाहल कमी करता, तेव्हा:

👉तुम्हाला नक्की काय हवं आहे, हे स्पष्ट दिसू लागतं.

👉 तुमच्या क्षमतांवरचा तुमचा विश्वास वाढतो.

👉तुम्ही जगाच्या गणितानुसार नाही, तर स्वतःच्या मूल्यांनुसार जगू लागता.

३. मानसिक फिल्टर लावायला शिका (Mental Filtering)🔍

ऐकावे जनाचे करावे मनाचे...

लोकांचं ऐकणं चुकीचं नाही, पण ऐकलेल्या प्रत्येक गोष्टीला डोक्यात जागा देणं नक्कीच चुकीचं आहे. आपल्या मनाला एक 'फिल्टर' लावा. समोरचा व्यक्ती जी मतं मांडत आहे, ती त्याची वैयक्तिक दृष्टी आहे, ते अंतिम सत्य नाही. ती मतं शांतपणे ऐका, पण त्यांना तुमच्या मनाचा ताबा घेऊ देऊ नका.

आजचा एक छोटासा मानसशास्त्रीय प्रयोग:⚗️⚗️

दिवसभरातून किमान १५ मिनिटं अशी काढा, जिथे ना हातात फोन असेल, ना आजूबाजूला लोक. फक्त तुम्ही आणि शांतता. स्वतःशी संवाद साधा. स्वतःला प्रश्न विचारा आणि स्वतःच उत्तरं शोधा.

🌀 निरीक्षण केल्यास तुमच्या लक्षात येईल, जेव्हा इतरांच्या मतांची गर्दी ओसरेल, तेव्हा तुम्हाला स्वतःचा एक सुंदर, नवा आणि स्वतंत्र विचार नक्की गवसेल.

लक्षात घ्या कुठलाही बदल एका रात्रीत घडत नसतो आणि जेव्हा आपण मानसिक पातळीवर काम करायला सुरुवात करतो. तेव्हा बऱ्याचदा आपल्याला त्रास होऊ लागतो अशावेळी तज्ञांची मदत घेणे योग्य असते.

Gauri Harshal Kulkarni

Clinical Psychologist & Counselor

📩 WhatsApp: 9730961014 (paid counselling)

बुधवार, ८ जुलै, २०२६

गरज संपली की आदर ही संपला?

तुमच्या बाबतीतही असं होतं का? 🤔

गरज संपली की आदर संपतो?

मग लक्षात घ्या की तो आदर नव्हताच...

कालच्या आपल्या संवादानंतर आज मला एका अत्यंत महत्त्वाच्या आणि तितक्याच संवेदनशील विषयावर तुमच्याशी बोलावंसं वाटलं. बऱ्याचदा समुपदेशन करताना अशी अनेक माणसं माझ्यासमोर येतात, जी एका वेगळ्याच मानसिक त्रासातून जात असतात. त्यांचा त्रास असतो— "मॅडम, मी समोरच्यासाठी एवढं सगळं केलं, पण आज मी त्यांच्यासाठी काही करू शकत नाहीये, तर त्यांचं माझ्याशी वागणं पूर्ण बदललंय."

तुम्हीही कधी हा अनुभव घेतला आहे का? चला, आज यामागचं मानसशास्त्र समजून घेऊया.

१. उपयोगिता की तुमचं मूल्य? (Utility vs. Worth)

आपल्या समाजात बऱ्याचदा एका गोष्टीची गल्लत केली जाते: तुमची उपयुक्तता (Usefulness) म्हणजेच तुमचं मूल्य (Value) मानलं जातं. पण खरं सांगू? तुमची खरी किंमत यावरून ठरत नाही की तुम्ही कोणाच्या किती उपयोगाचे आहात. सायकॉलॉजिस्ट म्हणून मी म्हणेन:

💰🪙 तुमचं खरं मूल्य तेव्हा कळतं, जेव्हा तुमच्याकडे समोरच्याला देण्यासारखं काहीही उरलेलं नसतं— ना पैसा, ना वेळ, ना कोणती मदत. अशा परिस्थितीतही ती व्यक्ती तुम्हाला कशी वागवते, यावरून त्या नात्याची सत्यता कळते.

२. आदर आणि सोय यातील फरक (Respect vs. Convenience)

जर तुम्ही समोरच्याचं आयुष्य सोपं करणं थांबवलं आणि त्याच क्षणी त्यांचा तुमच्याबद्दलचा आदर, प्रेम गायब झालं... तर तो कधी आदर नव्हताच. ती फक्त त्यांची 'सोय' (Convenience) होती.

🫠सोय पाहणारी माणसं: तुम्ही त्यांच्या हो ला हो म्हणताय, त्यांची कामं करताय तोपर्यंत तुम्ही खूप छान आहात. पण तुम्ही जिथे स्वतःच्या मर्यादा स्पष्ट केल्या किंवा 'नाही' म्हणालात, तिथे तुम्ही वाईट ठरता.

🙏 आदर करणारी माणसं: त्यांना तुमच्याकडून काही नको असतं. तुम्ही जसे आहात, तुमच्या गुणांसह आणि मर्यादांसह, ते तुमचा स्वीकार करतात.

३. हा फरक समजून घेणं का गरजेचं आहे?

जेव्हा आपण 'सोयीच्या नात्यांना' 'आपली माणसं' समजतो, तेव्हा आपण स्वतःलाच मानसिकदृष्ट्या थकावून टाकतो. आपण सतत स्वतःला सिद्ध करण्याचा, त्यांच्यासाठी झिजण्याचा प्रयत्न करतो. पण मानसशास्त्र सांगतं की, यामुळे तुमच्या आत्मसन्मानाला (Self-esteem) मोठी ठेच पोहोचू शकते.

आजचा विचार:

नात्यांमध्ये स्वतःला इतकंही रिकामं करू नका की तुमचं अस्तित्वच धोक्यात येईल. स्वतःला ओळखायला शिका. जे लोक तुमच्या असण्याचा आदर करतात, ते तुमच्या 'उपयोगाचे' असण्यावर कधीच प्रेम करत नाहीत.

हा फरक वेळेवर ओळखा आणि स्वतःला मानसिक त्रासापासून वाचवा.

✍️ स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

8.7.2026

गौरी हर्षल कुलकर्णी

(एम ए क्लिनिकल सायकॉलॉजी, समुपदेशन )

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

मंगळवार, ७ जुलै, २०२६

what are you choosing?

स्वतःची शांतता की लोकांची पसंती? निवड तुमची आहे...

एक कौन्सेलर म्हणून प्रॅक्टिस करताना माझ्याकडे येणाऱ्या अनेकांमध्ये मला एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते— ती म्हणजे, 'लोकांना मी आवडलो पाहिजे' (The need to be liked♥️) ही सुप्त इच्छा. वरकरणी ही गोष्ट खूप सामान्य वाटते, पण कधीकधी हीच इच्छा आपल्याला अशा गोष्टी सहन करायला लावते ज्या आपली मानसिक शांतता आतून पोखरत असतात.

म्हणजे नेमकं काय होतं 👇🏼

१. दुसऱ्यांना खूश ठेवण्याचा सापळा (The Approval Trap 🌀)

जेव्हा आपण इतरांच्या नजरेत 'चांगलं' बनण्याचा अतिप्रयत्न करतो, तेव्हा आपण नकळतपणे स्वतःला लहान करू लागतो. "मी नकार दिला तर समोरच्याला कसं वाटेल?", "ते मला ग्रुपमधून काढून टाकतील का?", "तो/ती माझ्यावर रागावेल का?"— हे विचार आपल्याला स्वतःच्याच गरजांकडे दुर्लक्ष करायला लावतात.

🌠 सायकॉलॉजी काय सांगते?

👉 दुसऱ्यांना कम्फर्टेबल ठेवण्यासाठी जेव्हा तुम्ही स्वतःची घुसमट करून घेता, तेव्हा तुम्ही स्वतःचा आदर (Self-respect) गमावत असता. जी माणसं तुमच्यावर खरोखर प्रेम करतात, त्यांना तुम्हाला टिकवून ठेवण्यासाठी तुमच्या 'बळी' जाण्याची किंवा आत्मसमर्पणाची गरज नसते.

२. स्वाभिमान (Self-Respect) सगळं काही बदलून टाकतो

ज्या दिवशी तुम्हाला स्वतःच्या मूल्यांची जाणीव होते, त्या दिवशी मॅजिक व्हायला सुरुवात होते:

👉 तुम्ही अप्रूव्हल Chase करणं थांबवता: "मी जसा/जशी आहे, तशी उत्तम आहे," हा आत्मविश्वास येतो.

🤷 तुम्ही स्वतःला आकसून घेणं थांबवता: कोणाच्यातरी चौकटीत बसण्यासाठी स्वतःचं व्यक्तिमत्त्व बदलण्याची धडपड थांबते.

🧘🏻‍♀️ तुम्ही लोकप्रियतेपेक्षा शांततेला प्राधान्य देता: चारचौघांत प्रसिद्ध असण्यापेक्षा रात्रीची शांत झोप आणि मनाची स्थिरता जास्त महत्त्वाची वाटू लागते.

३. 'नाही' म्हणायला शिका, शांतता जपा

'बाउंड्रीज' किंवा मर्यादा ठरवणं हा स्वार्थाचा भाग नाही, तर तो मानसिक आरोग्याचा पाया आहे. जेव्हा तुम्ही एखाद्या गोष्टीला 'नाही' म्हणता, तेव्हा तुम्ही स्वतःच्या शांततेला 'हो' म्हणत असता.

जाता जाता एक सांगते,

आजपासूनच स्वतःला एक प्रश्न विचारा— "मी जी गोष्ट करत आहे, ती स्वतःच्या आनंदासाठी करत आहे की केवळ दुसऱ्यांना खूश करण्यासाठी?"

स्वतःची शांतता जपायला सुरुवात करा. कारण तिथूनच खऱ्या स्वाभिमानाची आणि एका सुदृढ मानसिकतेची सुरुवात होते.

✍️ स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

7.7.2026

रविवार, ३ मे, २०२६

दस साल बाद

#दस_साल_बाद

आज एक खूप छान गोष्ट जाणवली. काय माहित आहे?? 2016 मधली मी आणि 2026 मधली मी या दोघींमध्ये एक महत्त्वाचा फरक मला लक्षात आला. आणि तो फरक म्हणजे 2016 मध्ये माझ्या आध्यात्मिक गोष्टींच्या बाबतीतल्या संकल्पना फार रॉ होत्या म्हणजे त्या बऱ्यापैकी कच्च्या किंवा वरवरच्या अशा होत्या. बैठक जरी पक्की असली तरी आयुष्यात अजून बरेच अनुभव घेणे तेव्हा शिल्लक होते. त्यामुळे ते सहाजिकही होतं. आपल्या बाबतीत ज्या गोष्टी घडत आहेत त्या का घडत आहेत त्यांचे भविष्यात काय परिणाम घडतील याबद्दल फारसा विचार मी करत नव्हते. कारण तेव्हाही आणि आत्ताही एक गोष्ट माझ्या मनावर आणि मेंदूवर कोरलेली होती ती म्हणजे माझा मित्र आहे तो बघून घेईल, मला कुठल्याही गोष्टीची काळजी करण्याची गरज नाही.

आणि जसं जसं आयुष्य पुढे सरकत गेलं तसं तसं लक्षात आलं की खरोखर त्याने कितीतरी गोष्टींची काळजी माझ्या अपरोक्ष घेतली आहे.

म्हणजे उदाहरण द्यायचं झालं तर आपण म्हणतो ना की देव आपल्या आयुष्यातून माणसांना वजा करतो कारण आपल्याला त्यांचं जे रूप दिसत असतं त्यापेक्षा वेगळं असलेलं आणि खरं असलेलं रूप त्याला माहीत असतं.

आज जेव्हा मी मागे वळून पाहते तेव्हा मला ह्या गोष्टी फार ठळकपणे दिसतात.

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट जी मला जाणवली ती म्हणजे जी माणसं आपल्याला खूप जवळची आपल्याबद्दल चांगला विचार करणारी अशी वाटत असतात ना कालांतराने आपल्याला आपल्या पडत्या काळात किंवा कठीण काळात त्यांनी आपल्याबद्दल काय विचार केला होता हे लक्षात येतं. कधी कधी ते सत्य समोरून आपल्याकडे येतं आणि कधी कधी त्या व्यक्तींच्या बाबतीत अशा काही घटना घडतात की आपल्याला त्यांच्या मनात आपल्याबद्दल असणारे विचार जाणवतात.

माझ्या बाबतीत जसा जसा माझा प्रवास पुढे पुढे सरकत गेला तशा तशा या गोष्टी जास्त ठळकपणे घडत गेल्या. आजही बऱ्याचदा बऱ्याच गोष्टी मला आधीच जाणवतात. पण कारण पुन्हा तेच मी त्यावर आताही फारसा विचार करत नाही.

आपल्याबद्दल कोणी काय विचार करायचा आणि काय कृती करायची हा अक्षरशः ज्याच्या त्याच्या कर्माचा प्रश्न असतो. आणि त्या गोष्टींचा चांगलं किंवा वाईट फलित हे त्या व्यक्तीला मिळणार असतं.

मग माझ्यासारख्या कित्येक सामान्य माणसांना हा प्रश्न पडतो की या सगळ्यांमध्ये आपण काय करायचं असतं???

त्याचं फार छान उत्तर तुकाराम महाराजांनी दिलेलं आहे ,

" ठेविले अनंते तैसेची रहावे ।चित्ती असो द्यावे समाधान ।"

अजून एक खूप महत्त्वाची गोष्ट सांगते, आत्ता जर तुम्हाला असं वाटत असेल की तुमच्या आयुष्यात चांगला काळ चाललेला नाहीये किंवा तुमचं कोणी जवळच नाहीये तर मनापासून फक्त एकच गोष्ट करा - तुमचं जे कुठलं इष्ट दैवत, श्रद्धास्थान असेल त्याच्या समोर पूर्णपणे शरणागती पत्करा ,समर्पण करा.

आपल्या चुका, आपल्या मनात येणारे वाईट विचार चांगले विचार सगळं काही सांगून मोकळे व्हा. त्यानंतर त्यांनाच योग्य मार्ग दाखवण्यासाठी विनंती करा.

आणि हे सगळं करताना मनापासून त्यांच्या अस्तित्वावर विश्वास ठेवा. तो विश्वास कधीही डळमळीत होऊ देऊ नका. एवढी गोष्ट जर केली तर तुम्ही कल्पनाही करू शकत नाही अशा पद्धतीने तुमच्या आयुष्याची जबाबदारी घेतली जाते.

मी तर अनुभव घेतला आहे आणि घेत आहे, भविष्यातही घेणार आहे. ही गोष्ट करण्यासाठी कुठल्याही चांगल्या मुहूर्ताची गरज नसतेच. मनात येईल तो ईश्वराच्या जवळ जाण्यासाठी चांगला मुहूर्त.

बाकी???

बाकी सगळं दत्तात्रेयार्पणमस्तू!!! शुभं भवतु!!!

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

3 मे 2026

शनिवार, १८ एप्रिल, २०२६

वड्याचे तेल वांग्यावर कशासाठी?

#वड्याचे_तेल_वांग्यावर_कशासाठी?

आपल्याकडे एक जुनी आणि अतिशय अर्थपूर्ण म्हण आहे— 'वड्याचे तेल वांग्यावर काढणे'. आजकाल माणसांच्या वागण्याचंही अगदी असंच झालंय.हे वागणं खरंच खूप विचित्र असतं, पण आजकाल पावलोपावली पाहायला मिळतं.

आपल्या आयुष्यात आपण अनेकदा अशा माणसांना भेटतो जे विनाकारण आपल्यावर डाफरतात किंवा तुसडेपणाने वागतात. आपण विचार करतो, "अरे, मी तर यांचं काहीच बिघडवलं नाही, मग हे माझ्यावर का चिडलेत?" पण सत्य हे असतं की, त्या रागाचं मूळ आपल्यात नसतं, तर त्यांच्या भूतकाळात कोणा दुसऱ्याने दिलेल्या जखमेत असतं.

माणूस स्वभावतः खूप गुंतागुंतीचा आहे. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला कोणीतरी खूप जवळचं माणूस फसवतं, अपमानित करतं किंवा मानसिक त्रास देतं, तेव्हा त्या त्रासाची एक 'गाठ' मनात तयार होते. ही गाठ कधी सुटली नाही की ती रागाचं रूप घेते. मग होतं असं की, ज्याने त्रास दिला त्याच्यासमोर आपण काहीच करू शकत नाही—कधी भीतीपोटी, तर कधी नात्याच्या दबावापोटी.

आणि मग सुरू होतो 'बदल्याचा' चुकीचा प्रवास.

कोणीतरी जुना राग मनात धरून बसलेलं असतं आणि मग एखादा निष्पाप मित्र, घरातील लहान मुलं किंवा ऑफिसचा सहकारी समोर येतो. त्यांच्याकडून एखादी साधी चूक झाली, तरी हा माणूस त्यांच्यावर तुटून पडतो. खरं तर तो त्या व्यक्तीवर नाही, तर त्या जुन्या त्रासावर ओरडत असतो. "दगड मारला एकाने, पण त्याची कळ आपण दुसऱ्यावरच काढतो."

हे वागणं म्हणजे कसं आहे माहितीये? जसं एखाद्याने आपल्याला अंधारात धक्का मारला आणि आपण चिडून समोरून येणाऱ्या दिव्यावरच दगड भिरकावला. यामुळे अंधार कमी होत नाही, उलट जो उजेड मिळणार होता तोही आपण गमावून बसतो.

माणसाने एक गोष्ट लक्षात ठेवायला हवी—ज्याने तुम्हाला दुःख दिलंय, त्याला माफ करणं किंवा त्याच्यापासून लांब जाणं हाच त्यावरचा उपाय आहे. पण त्या दुःखाचं भांडं दुसऱ्या कोणाच्यातरी डोक्यावर फोडणं, हे त्या व्यक्तीवर केलेला अन्याय आहे. आपण ज्यांना त्रास देतोय, त्यांचा दोष काय? फक्त एवढाच की ते आपल्या आयुष्यात 'आहेत' आणि ते आपलं ऐकून घेतात?

स्वतःला विचारून बघा...

⚠️तुमच्या आजूबाजूला अशी माणसं आहेत का, ज्यांचा राग तुम्हाला विनाकारण सहन करावा लागतोय?

⚠️पण त्याहून महत्त्वाचं...कळत-नकळत तुम्हीही तुमच्या जुन्या जखमांचा राग अशा माणसांवर काढत नाही ना, ज्यांनी तुम्हाला फक्त प्रेम आणि साथ दिली आहे?

🔔विचार करा... ज्या व्यक्तीचा दोष नाही, तिला तुमच्या भूतकाळाची शिक्षा का?

टीप: या प्रश्नांची उत्तरं शोधताना स्वतःशी प्रामाणिक राहणं, हाच तुमच्या मानसिक स्वास्थ्याचा पहिला टप्पा आहे.

Gauri Harshal Kulkarni

Clinical Psychologist & Counselor

📩 WhatsApp: 9730961014 (paid counselling)

बुधवार, १५ एप्रिल, २०२६

पुन्हा पुन्हा तेच ते?

#पुन्हा_पुन्हा_तेच_ते?

इतरांकडून पुन्हा पुन्हा तेच वागणं तुम्हीही सहन करत आहात का?

लोक आपल्याशी कसं वागतात, हे बऱ्याचदा आपण त्यांना किती मुभा देतो यावर अवलंबून असतं. पण एक गोष्ट कायम लक्षात ठेवा—एखाद्या व्यक्तीने त्यांचं खरं रूप एकदा दाखवलं की ते पुरेसं असतं. त्यांनी दुसऱ्यांदा तेच वागणं तुम्हाला दाखवावं, इतकी सूट त्यांना देऊ नका.

⚠️पहिल्याच वेळी ओळखा 🔔

जेव्हा कोणी तुमच्याशी आदराने वागत नसते किंवा तुम्हाला त्रास होईल असं वागतं असते, तेव्हा ती 'पहिली वेळ' एक धोक्याची घंटा असते. आपण अनेकदा "कदाचित चुकून झालं असेल" किंवा "समोरच्याचा मूड खराब असेल" असं म्हणून त्याकडे दुर्लक्ष करतो. पण हीच ती वेळ असते जिथे आपल्याला सावध व्हायचं असतं. समोरच्याचे 'खरे रंग' सुरुवातीलाच ओळखा.

तुमच्या कडून आखलेल्या 'सीमा' तुमचं रक्षण करतात.

'बाउंड्रीज' किंवा सीमा आखणं म्हणजे समोरच्याचा द्वेष करणं नाही, तर स्वतःवर प्रेम करणं आहे. तुमची मनःशांती आणि तुमचा स्वाभिमान ही तुमची जबाबदारी आहे. जर एखाद्याचं वागणं तुमच्या मूल्यांच्या विरोधात जात असेल, तर तिथे ठामपणे उभं राहणं गरजेचं आहे. तुमच्या सीमा जेवढ्या स्पष्ट असतील, तेवढं तुमचं मानसिक आरोग्य चांगलं राहील.

⚠️स्वतःची किंमत ओळखा

तुम्ही सुरुवातीपासूनच प्रेम आणि आदरासाठी पात्र आहात. कोणालाही तुमचं मन वारंवार दुखावण्याचा परवाना देऊ नका. तुमच्या अंतर्मनाचा आवाज (Instincts) ऐका. जर तुम्हाला आतून वाटत असेल की काहीतरी चुकीचं घडतंय, तर ते खरं असण्याची शक्यता जास्त असते.

⚠️निरोगी नात्यांचा पाया

खऱ्या आणि निरोगी नात्यांमध्ये एकमेकांच्या सीमांचा आदर केला जातो. स्वतःचा आदर करणं म्हणजे दुसऱ्यांना कमी लेखणं नाही, तर स्वतःला सन्मानाने वागवलं जाईल याची खात्री करणं होय.

लक्षात ठेवा, तुम्ही लोकांना जशी परवानगी द्याल, तसेच ते तुमच्याशी वागतील. त्यामुळे तुमच्या बाऊंडरीज काटेकोरपणे आखा.

वरचा लेख वाचल्यानंतर तुमच्या मनात जर गोंधळ उडाला असेल किंवा हे सगळं कसं करता येईल असं तुम्हाला वाटत असेल तर खाली मी काही प्रश्न दिले आहेत ते सोडवा. तुमच्या प्रश्नांची उत्तरं तुम्हाला नक्की मिळतील.आणि तरीसुद्धा जर तुम्हाला असं वाटत असेल की मी माझ्या जवळच्या नात्यांमध्ये बाउंड्रीज आखू शकत नाही तर कौन्सिलर ची मदत नक्की घ्या.

१. पहिली वॉर्निंग 🔔

✔️ तुमच्या आयुष्यात अशी कोणती व्यक्ती किंवा परिस्थिती आहे, जिथे तुम्हाला पहिल्याच वेळी काहीतरी 'चुकीचं' जाणवलं होतं, पण तुम्ही त्याकडे दुर्लक्ष केलं? आज त्याचा परिणाम काय होतोय?

२. तडजोड की आदर?

✔️ तुम्ही एखाद्या नात्यात शांतता टिकवण्यासाठी स्वतःच्या 'स्वाभिमानाशी' तडजोड करत आहात का? ती शांतता खरंच टिकणारी आहे का?

३. तुमची 'नो-गो' झोन

✔️ अशी कोणत्या तीन कृती किंवा गोष्टी आहेत, ज्या तुम्ही तुमच्या आयुष्यात कोणाकडूनही कधीच सहन करणार नाही? तुमच्या या सीमांबद्दल तुम्ही स्वतःशी स्पष्ट आहात का?

हे प्रश्न तुम्हाला तुमच्या नात्यांमधील 'पॅटर्न' ओळखायला आणि स्वतःच्या सीमा निश्चित करायला मदत करतील.

🧘🏼‍♀️स्व-संवाद: सीमा आणि स्वाभिमानासाठी ३ प्रश्न

हे प्रश्न तुम्हाला तुमच्या नात्यांमधील 'पॅटर्न' समजून घेण्यास आणि स्वतःच्या मानसिक शांततेसाठी पावलं उचलण्यास मदत करतील:

१. 'दुसरी संधी' की 'दुसऱ्यांदा झालेला त्रास'?

जेव्हा तुम्ही एखाद्या व्यक्तीला त्यांच्या चुकीच्या वागणानंतर पुन्हा एकदा संधी देता, तेव्हा त्यामागे नक्की काय भावना असते? ती भावना 'त्या व्यक्तीवरचा विश्वास' असते, की 'ती व्यक्ती सोडून जाण्याची भीती' किंवा 'एकटेपणाची भीती' असते? तुमच्या या निर्णयामुळे तुम्हाला शांती मिळते की अधिक अस्वस्थता जाणवते?

२. तुमच्या 'सहनशक्तीची' किंमत काय?

तुम्ही स्वतःला किती सहनशील (Adjusting) मानता? तुमची ही सहनशीलता तुम्हाला एक 'समंजस व्यक्ती' बनवतेय की ती तुमच्या 'स्वाभिमानाचा बळी' घेतेय? तुमच्या सहनशक्तीची सीमा कुठे संपते आणि जिथे ती संपते, तिथे तुम्ही स्वतःसाठी खंबीरपणे उभे राहू शकता का?

३. 'नाही' म्हणण्यातला अडथळा काय?

एखाद्या गोष्टीला किंवा व्यक्तीला स्पष्टपणे 'नाही' म्हणताना तुमच्या मनात कोणत्या प्रकारच्या विचारांचे काहूर माजते? (उदा. "मी वाईट ठरेन का?", "समोरचा दुखावला जाईल का?"). हा विचार समोरच्या व्यक्तीच्या भावना जपण्यासाठी असतो की स्वतःला गुन्हेगार (Guilty) वाटण्यापासून वाचवण्यासाठी असतो?

Gauri Harshal Kulkarni

Clinical Psychologist & Counselor

📩 WhatsApp: 9730961014 (paid counselling)

मंगळवार, ७ एप्रिल, २०२६

जो थांबला तो संपला

#जो_थांबला_तो_संपला

"जो थांबला तो संपला" हे आपल्या मनावर इतकं खोलवर रुजलेलं आहे की आपण त्याचा शब्दशः अर्थ घेतो.

पण आपले सुप्त मन याला मानत नाही. ज्या वेळेला आपण 'वाया गेलेली' म्हणत असतो , त्याच वेळी ते माहितीवर प्रक्रिया करते, ती साठवते आणि पुनर्बांधणी करते. आपल्या मेंदूची खरी जीवशास्त्रीय(biology) रचना अशीच काम करते.

नीट विचार केला तर लक्षात येईल की कुठेतरी हे गणितच चुकले आहे. विश्रांती ही मिळवण्याची गोष्ट बनली आहे. काम पूर्ण केल्यावर मिळणारे एक बक्षीस अशा अर्थाने आपण तिच्याकडे पाहतो. आपल्या डोक्यात जातात हे झालं की मग मला आराम मिळेल, ते पूर्ण केलं तर मला मनःशांती मिळेल असे विचार असतात. आणि ह्या 'पूर्ण'ची व्याख्या सतत बदलत राहिल्यामुळे, विश्रांती कधी मिळतच नाही.

जेव्हा शरीर थकलेले असते आणि आपण तरीही त्याला काम करण्यासाठी अजून धक्का मारत असतो , तेव्हा विचार करण्याची गती मंदावते आणि भावनांवर नियंत्रण मिळवणे कठीण होते. तुमचे मन हे सर्व कुठेतरी टिपून ठेवत असते.

पण आपल्या तयार झालेल्या माईंड सेटमुळे आपण विश्रांतीला काय समजत असतो ते बघा...

आपल्याला असं वाटत असतं आपण जेव्हा विश्रांती घेत असतो तेव्हा आपण तो वेळ वाया घालवत असतो. कारण आपल्याकडून कोणतंही काम होत नाही. आणि कोणतही काम होत नाही म्हणून नकळतच आपण स्वतःचीच किंमत कमी करत असतो.

लक्षात घ्या, आठवड्यातून एकदा मिळणारा सुट्टीचा दिवस हा ऐच्छिक पर्याय नसून तुमच्या मज्जासंस्थेसाठी तो गरजेचा असतो. आणि हे आपल्याला नव्याने शिकणं गरजेचं आहे.

तुम्हाला काय वाटते?

१. कामाच्या व्यापात तुम्ही स्वतःला विश्रांती घेण्यासाठी वेळ देता का, की फक्त थकल्यावरच थांबता?

२. 'काहीही न करणे' म्हणजे वेळ वाया घालवणे असे तुम्हालाही वाटते का?

३. तुमच्या मते शरीरापेक्षा मनाची विश्रांती जास्त महत्त्वाची आहे का?

आतल्या आत घुसमटण्यापेक्षा, व्यक्त व्हा... कारण संवाद हीच समाधानाची पहिली पायरी आहे.

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

जर तुम्हालाही self awareness journey सुरू करायची असेल,

तर संपर्क करा:

Gauri Harshal Kulkarni

Clinical Psychologist & Counselor

📩 WhatsApp: 9730961014 (paid counselling)